:: INFÓRMATE dende a Galiza ::

A Punta do Iceberg

Archivado en Propiedade Intelectual • Fecha: 24-01-2007 10:10

Javier da Cueva (avogado coordinador do Proxecto da Demanda contra o canon)

O dereito ao canon dos autores representa só a punta do iceberg entre dous sistemas enfrontados de concepción da propiedade intelectual: para un primeiro grupo tradicional, os dereitos de autor son un dereito fundamental que debe ser xestionado a través dun intermediario (unha entidade de xestión) para facelo efectivo; para un segundo grupo, fundamentalmente vinculado a Internet, a propiedade intelectual debe cumprir, ante todo, unha función social, e a existencia das entidades de xestión supón a estrutura institucionalizada coa que se oculta o sistemático roubo dos dereitos dos autores.

O Ministerio de Cultura e tres das oito entidades de xestión (SGAE, AGEDI e AISGE) utilizan servidores Apache para servir as súas páxinas web. Segundo datos do xornal Cinco Días do pasado 19 de xaneiro de 2007, o navegador Firefox representa xa o 23% da cota de uso de navegadores web. Na mesma semana do ano 2006 en que o grupo La Oreja de Van Gogh liderou o número de vendas con 6.636 exemplares, Ep3 puxo a disposición dos seus oíntes un disco baixo licenza Creative Commons que superou as 20.000 descargas. Mercés Benz pon na súa páxina web a disposición do público a descarga libre e gratuíta dun recopilatorio de música denominado «Mixed» cuxas condicións de distribución son que o uso da obra e a súa difusión non deben ser para uso comercial.

¿Que teñen en común os anteriores exemplos? Todos os casos citados supoñen un novo modelo de propiedade intelectual que se engloba baixo o Movemento Copyleft (copia solta ou copia deixada solta), no que os autores, donos e señores segundo a Lei das súas creacións, deciden que a copia e transmisión da súa obra debe ser libre. Non é un movemento nimio e a mellor demostración é o uso que do seu código fan o Ministerio de Cultura e as entidades de xestión.

O Copyleft é un movemento que non ten departamento comercial, polo que de momento só os iniciados coñéceno e non é unha empresa, senón un grupo de cidadáns de diferentes e moi diversas culturas e posicións socioeconómicas que constrúe código que ceden aos demais para que o usen ou para que constrúan sobre o mesmo.

Este movemento, responsable da existencia de Internet e cuxo sistema de traballo e dispersión de información toma como modelo o método científico, libera as súas creacións baixo unha licenza libre, cuxo expoñente máis coñecido para software é a Licenza Xeral Pública (GPL), mentres que para obras artísticas son as licenzas Creative Commons (CC).

Estas licenzas nacen no entorno académico norteamericano (Instituto Tecnolóxico de Massachussets, Universidades de Harvard, Berkeley e Stanford), a GPL nos anos 80 pasados e as CC na presente década. O soporte de rexistro destas obras é o dixital, que debe satisfacer canon. Deste xeito atopámonos coa existencia de autores Copyleft que deben pagar un canon cuxo importe destínase a entidades que xestionan dereitos doutros autores non Copyleft.

Devolucións do canon

Na actualidade hai millóns de obras baixo tales licenzas, e existen xa tres resolucións xudiciais de tribunais españois nas que se exime a establecementos abertos ao público do pago á SGAE das cantidades que esta reclamaba pola música emitida nos seus locais.

O primeiro caso foi en febreiro de 2006, cando se absolveu a Ladinamo, asociación cultural cuxo obxectivo é o da propagación de obras baixo este tipo de licenzas; logo viñeron os casos do Discobar Metropol e de Buenavistilla Club Social.

Ademais de autores Copyleft, hoxe en día todos somos autores. A invasión de produtos tecnolóxicos (cámaras dixitais, weblogs, gravadores de vídeo, autoprodución de música...) permitiu que cidadáns normais e correntes poidan crear. Estas creacións tamén pagan canon.

O Estado é o principal pagador do canon

Doutra banda, catro xulgados españois dispuxeron por sentenzas firmes que os xuízos non deben pagar canon. Na actualidade e en virtude da vixente Lei de Propiedade Intelectual, cada xuízo que se celebra no noso país paga canon posto que é obrigatorio gravar as vistas orais en formato audiovisual. Pero non só pagan canon os xuízos senón toda a actividade estatal cando se soporta en CD ou DVD virxe.

Descoñécense os datos do importe que lle supón ao Estado o pago do canon, posto que o Ministerio de Economía e Facenda negouse a dalos cando se solicitaron como proba no procedemento que segue aberto ante o Tribunal de Defensa da Competencia en contra do canon nas actas xudiciais denunciado o 30 de agosto de 2003.

En cinco ocasións (dúas por particulares e tres polo Consello Xeral da Avogacía Española) solicitouse que se eximan os xuízos do pago do canon a asociacións privadas, sen resposta ata a data. As solicitudes fixéronse mediante procedementos legais a ministros de diferentes signos políticos (PP e PSOE) e ata a data non hai ningún resultado ante esta situación anómala.

Agora é o executivo mediante unha norma de rango regulamentario quen debe decidir o importe, os equipos e materiais sobre os que se impón o canon. Isto significa que as Comunidades Autónomas verán incrementado o gasto da súa actividade debido a un canon cuxo destino vai a asociacións privadas e que se decide polo Goberno Central.

As competencias en Xustiza están transferidas a nove Comunidades, polo que se neste tempo decídese que o canon por CD ascende a dez euros, cada Consellería de Xustiza deberá satisfacer este importe cando compre cada matriz que logo devén acta xudicial.

Así pois, o Goberno central a través dunha orde pode modificar ao seu antollo o gasto das Comunidades, o que non parece encaixar co sistema de financiamento que pactamos os españois mediante a promulgación da Constitución.

Esta situación móstranos unha das cuestións que máis se eluden nos discursos das entidades de xestión: que quen máis canon paga é o que máis almacenaxe de información necesita. E non deixa de ser estraño que desde o lexislativo impóñase ao Estado un gravame en favor de asociacións privadas.

Non nos falen de compensación dixital

Desde un nacemento do dereito que puido ser xusto, o canon deveu un roubo do dereito dos autores non asociados ás entidades de xestión, autores que como non son socios nunca cobrarán o importe que lles corresponde, importe por outra banda imposible de calcular para ninguén: o reparto do canon realízase en función do número de vendas que realiza un autor, presumíndose que os que máis venden son os que máis perden por copias privadas, polo que son os máis indemnizados.

Baste un exemplo para demostrar o sofisma: un catedrático que non vende un só libro porque os seus alumnos o fotocopian e pásanllo entre si, debese ser o máis indemnizado pero como non vende, non recibe compensación algunha.

Baixo a aparencia de compensación dixital recadada de forma non transparente a través de entidades de xestión na que os autores non teñen voto (unicamente 5.000 dos 85.000 socios da SGAE poden votar), o que se está facendo é subvencionar a unhas entidades non democráticas e que fundamentan a ausencia de voto dos autores cos mesmos argumentos que os do voto censatario do século XIX: se non teñen leiras, non poden votar.

Debemos comezar a falar con propiedade: os dereitos de autor non pertencen aos autores; os dereitos de autor pertencen ás entidades de xestión a quen os autores vense obrigados a cedelos ben por contrato, ben por lei, como o caso do canon.

Estes sistemas monopolísticos xa comezan a ser discutidos e é por iso que a Unión Europea abriu os procedementos de casos de competencia números COMP/C2/39152, COMP/C2/39151 e COMP/C2/38126 polo reparto territorial que as entidades de xestión fixéronse de Europa, así como o noso Tribunal Supremo ratificou a Resolución 511/01 do Tribunal de Defensa da Competencia, na que se condena á SGAE por prácticas contrarias á liberdade dos mercados.

En definitiva, o canon é o expoñente máis notorio dun modelo de propiedade intelectual que está morrendo pola propia evolución tecnolóxica e ao que se lle financia desde o Estado mediante mecanismos totalmente irregulares: o pago do canon dun xuízo, din os Tribunais, supón o cobro do indebido. Veremos se o Executivo cumpre o disposto polos Tribunais.

Javier da Cueva (avogado coordinador do Proxecto da Demanda contra o canon)

Fonte: La Punta del Iceberg