:: INFÓRMATE dende a Galiza ::

Silencio: Se tortura

Archivado en Información (Kit do cidadán crítico) • Fecha: 03-10-2006 12:55

Tortura é, segundo o RAE, unha «grave dor física ou psicolóxica, inflixida a unha persoa, con métodos e utensilios diversos, co fin de obter dela unha confesión, ou como medio de castigo». Á súa vez, o Código Penal (art. 174), amplía e refina o concepto, precisando que debe tratarse de «autoridade ou funcionario público» quen cometa o delito que castiga con penas de dúas a seis anos de prisión de ser grave e dun a tres noutro caso, e sempre inhabilitación absoluta de oito a doce anos.

Outrora mediamos o grado de civilización dunha sociedade pola actitude que adoptase ante esta odiosa práctica. Cesar Beccaria gañou fama imperecedoira no século XVIII co seu opúsculo sobre os delitos e as penas, que contén, entre outras cousas, senllos ataques á pena de morte e a tortura. Os argumentos de Beccaria contra o uso do suplicio no proceso son hoxe tan válidos como entón: que a tortura antepón o castigo á condena e que prexudica ao inocente fronte ao culpable.

A tortura condenouse sempre, aínda que de modo intuitivo, non tan filosófico como Beccaria, senón máis relacionado coa dignidade mesma das persoas. Jacques de Molnay, Gran Maestre da Orde do Temple, torturado no século XIV, no proceso que Felipe o Fermoso incou á orde para arrebatarlle as súas riquezas, desdíxose das súas confesións, sostendo que carecían de valor por ser arrincadas mediante tortura. Aínda que conmutáronlle a pena de morte pola cadea perpetua, ante a súa retractación, queimárono vivo. Algo parecido sucedeu o século seguinte con Juana de Arco, quen tamén negaba validez ás confesións arrincadas mediante tormento.

Esta idea é pauta da humanidade civilizada. Pero non por iso deixouse de torturar. O Congreso dos EEUU acaba de aprobar unha lei que autoriza ao presidente a levar ante unhas comisións militares especiais ás persoas que ten secuestradas en Guantánamo e a calquera outras ás que cualifique de «inimigos combatentes». Eses acusados carecen das garantías procesales básicas: non saben de que se lles acusa, non teñen recurso de habeas corpus durante un ano e as confesións que fagan sometidos a tortura (aínda que reciba outro nome) son válidas.

Os lexisladores norteamericanos deron probas de escaso temple moral. Certo que o señor Bush tiña pretensións máis atroces. A raíz do revolcón que lle deu o Tribunal Supremo en xuño pasado, quería autorización legal para seguir coas comisións militares e unha reformulación unilateral das convencións de Xenebra para redefinir a tortura. Os lexisladores rexeitaron a idea de reinterpretar as convencións, pero autorizaron devanditas comisións, permiten ao presidente ordenar interrogatorios «duros», «alternativos», torturas, de xeito sinxelo e formularon unha lei de «punto final» para todos os torturadores anteriores da CIA.

Así pois, nos Estados Unidos, a lei ampara a tortura. Ou sexa, a lei ampara o delito. Non está mal como resultado da revolución «neoconservadora». Porque tortura son as prácticas que os lexisladores admiten de «a bañeira», a hipotermia e a privación do soño, vella e cruel técnica de suplicio, moi utilizada no pasado nos estados eclesiásticos.

En España a tortura é un delito, non amparado en lei algunha con interpretacións hipócritas, como nos EEUU. Pero as autoridades practícana. O procedemento contra uns policías municipais de Torrevieja é proba diso. Sempre que se descobren estes feitos dise que se trata de casos illados, de exterminacións ocasionais das forzas de seguridade. Dos que non se descobren, abofé, ninguén fala. Que sexan ocasionais non os fai menos punibles e, por suposto, tampouco menos reais. E cando se coñecen, a reacción dos funcionarios policiais, xudiciais, dos cargos electos, salvo excepcións, é sempre a mesma: encubrir; o que autoriza a pensar que os casos que non se descobren son moitos máis.

Ademais, está por ver se é tan ocasional como se di ou, segundo de que parte do país se trate, ata unha práctica frecuente. Do País Vasco adoitaban chegar noticias de torturas como recurso habitual nos centros de detención, polo menos ata fai poucos anos. Sen necesidade de remontarnos aos casos máis sinistros dos 90, a comezos do presente século déronse outros, como o de Unai Romano, un rapaz de aspecto ordinario cando o detiveron e que ás 30 horas de incomunicación no cuartel da Garda Civil tiña unha pinta moi diferente.

Pero a cuestión da tortura suscítase agora en relación coa historia de Iñaki de Juana, preso no cárcere de Algeciras, hospitalizado nesa cidade, en folga de fame desde fai case 60 días en petición de excarceración. O señor De Juana cumpriu a súa condena fai un par de anos, pero segue no cárcere ao habérselle incoado outro procedemento por pertenenza a banda armada por mor de dous artigos publicados no diario GARA. Visto que o preso non depón a súa actitude, a Audiencia Nacional ordenou que sexa alimentado forzosamente. A cuestión é se a alimentación forzosa é unha forma de tortura. En principio parece que faltan dous requisitos na definición: non están inflixíndolle grave dano algún, (ao contrario, consérvaselle a vida) e non se trata de obter confesións nin de castigalo. Polo tanto non hai tortura. No entanto, se se recorda, que o preso está en folga de fame «ata o final» por vontade propia, por preferir a morte á situación que considera de secuestro nun cárcere español, si parece que se lle estea causando un grave dano psicolóxico que permite falar de tortura practicada por mandato xudicial.

Conclusión: en España aínda non se legalizou a tortura, como pasou nos EEUU, e pasará en máis lugares, dado o proceso que coñecemos como «americanización da política». Pero o certo é que a práctica non está radicalmente desterrada, que a actitude dos poderes públicos cara a estes fenómenos é de condescendencia, cando non de encubrimento e que, en certas circunstancias, fanse distingos e reservas tan inmorais como os dos EEUU.

E non cabe esquecer que a tortura degrada a quen a practica, a condona, a tolera ou se inhibe fronte a ela.

Ramón Cotarelo

Fonte: Silencio: Se tortura