:: INFÓRMATE dende a Galiza ::

República Democrática do Congo. Eleccións e realidade

Archivado en Novas Quentiñas • Fecha: 01-08-2006 09:58

Un voto por unha pastilla de xabrón

Na húmida conca do Congo, a campaña das eleccións celebradas onte desenvolveuse entre pobreza, corrupción e verdadeiros desafíos materiais. As noticias viaxan amodo polo río Congo. Aos homes e mulleres do Mercado de Yasira non lles ilusionaban os comicios de onte na República Democrática do Congo (RDC) e os beneficios dos seus votos. “Esperamos agasallos dos candidatos, en caso contrario non lles votaremos”, confesaba Lobela Lionda, de 20 anos á axencia IRIN.

Bodouin Lombelejale, de 43 anos e pai de 12 fillos, amósase bastante pesimista acerca da eficacia do seu voto: “Unha vez que os candidatos sexan elixidos, non lles volveremos a ver e nada cambiará por aquí”, laiase para logo sentenciar: “¡Queremos ver vantaxes desde xa!”.

Case 10 anos despois de que un movemento rebelde derrocase o goberno do dictador Mobutu Sese Seko tras 32 anos no poder, o pobo da República Democrática do Congo tivo ao fin a oportunidade de elixir democraticamente ao seu presidente e a 500 deputados. Con todo, a principios de xuño, ninguén en Yasira coñecía a data das eleccións. Aquí, no interior do Congo, as noticias viaxan a modo. Desde o aire, albíscanse soamente algunhas estradas abertas ao longo deste enorme país polos colonizadores belgas, agora engulidas pola natureza indomable. O reto de intentar levar a cabo unhas eleccións libres e xustas neste país anárquico é enorme. O mercado de Yasira no territorio Isangi é a zona comercial máis grande da zona, e serve a unha poboación de 500.000 habitantes. Tárdase varios días en chegar a Isangi en canoa ou piragua desde Kisangani, capital da provincia Nororiental da RDC, a uns 1.000 km da capital do país, Kinshasa. Propulsado por un motor fora borda, a viaxe polos ríos Congo e Lomami, atravesa densos bosques e plantacións abandonadas de palmeiras entre edificios oficiais derruídos e fábricas abandonadas.

En avioneta, esta mesma alfombra verde aparece moteada de bandeiras amarelas que sobresaen coa insignia do Partido do Pobo para a Reconstrución e o Desenvolvemento (PPRD), o partido político do Presidente Joseph Kabila, no poder desde xaneiro de 2001, herdando ao seu pai, Laurent-Desire Kabila, líder do movemento revolucionario que desbancou a Mobutu.

Sen oposición visible

Non vese ondear bandeiras de ningún outro candidato ás eleccións. Coma se a provincia oriental fose un bastión seguro do novo presidente. Case todos os observadores entrevistados da rede IRIN de xornalistas din o mesmo: “Kabila ten o diñeiro, así que gañará”.

No mercado de Yasira, un comerciante vende drogas sen licenza mentres outros ofrecen peixe afumado, plátanos ou pastel de cassava envolvido en follas. Fóra disto, a economía atópase no dique seco. O electorado aquí, como noutros pobos ao longo do empobrecido corazón do Congo, está necesitado: “Queremos diñeiro, cervexas ou camisetas”, exclamaba un votante. En Kisangani, a xente paséase en camisetas decoradas con imaxes e nomes dos candidatos un mes antes de que empece a campaña oficial. “No medio de toda esta miseria, podes comprar o voto de calquera pobre home a cambio dunha pastilla de xabrón”, di a irmá Marie Madeleine Bofoe, directora do posto de Caritas en Isangi.

Isto mostra un paradoxo: unhas eleccións que pretenden acabar co despotismo colocan a toda unha sociedade na tesitura de especular co seu futuro. “Non sabemos nada acerca dos candidatos, e non temos nin idea da quen votar”, di Bebale Bombole, un vendedor de peixe. Con máis de 9.600 candidatos ao parlamento e un período de campaña limitado a un mes, moitos votantes non poderán tomar unha decisión sopesada.

Falta de información

A información chega á poboación a través da radio, pero no mercado de Yasira, non se venden pilas desde fai máis dun mes. Polo tanto non houbo máis información para os electores. O prezo das pilas está fóra do alcance de moitos, un paquete custa 200 francos congoleños (uns 4 euros), catro veces máis que a cota mensual dun colexio.

Durante a súa presidencia, Mobutu saqueou as arcas do Estado, gastando o orzamento nacional en iates e avións privados, e un estilo de vida ostentoso en hoteis de luxo ao longo e ancho de todo o mundo. Cando Kabila pai entro en Kinshasa, a xente esperaba un cambio, pero agora teñen medo de que se repita de novo a Historia.

A corrupción abunda na RDC. Un recente escándalo desvelou que 4 millóns de dólares “case a metade do orzamento oficial do país para doutores e hospitais” perdéronse nos corredores do Ministerio de Sanidade. O diñeiro aforrouse grazas ao plan de condonación da débeda para algúns dos países máis pobres do mundo.

Un dos administradores da cidade de Isangi non nega os problemas de goberno aos que se enfronta o seu país: “Non temos cultura política e as eleccións son algo novo para nós. A xente non ten bases para facer xuízos de valor, os candidatos que reparten agasallos terano máis fácil e non xogan limpo con respecto aos outros”.

Cando este administrador foi requirido polo goberno de transición fai un ano, herdou unha oficina dirixida por xente que non percibira un salario en anos. Sen ordenadores, nin sequera contaban con máquinas de escribir ou papel.

Cun orzamento inicial de 3.000 dólares dun gobernador provincial, o administrador comprou unha piragua con motor para comezar cun negocio que financiaría a súa oficina. Tamén planeou comprar unha motoserra para tallar árbores e vendelos e así conseguir un soldo para el e os outros empregados do goberno. “Neste país tes que amañarte como poidas”, di encolléndose de ombreiros. “É o que se chama autoxestión”.

IRIN - Yasira (República Democrática do Congo) - 31.7.2006

Fonte: Un voto por una pastilla de jabón

A poboación vota ao presidente para salvar o pelexo

O sociólogo Rémy Bazenguissa-Ganga, do Centro de Estudos Africanos de París, fala dos motivos que empuxan ás sociedades subsaharianas á corrupción contra un modelo estatal importado de Europa.

A pesar do discurso sobre a obrigación de render contas (accountability), e o bo goberno, ¿como funciona realmente o Estado no África subsahariana?

Se entendemos o Estado no sentido weberiano, como aparello burocrático europeo, non existe tal en África. Con todo, si que existe unha política centralizada. Aínda que haxa violencia, guerras e corrupción nuns cantos países africanos, estas dinámicas non se levan a cabo de calquera forma, senón que existen unhas regras que hai que respectar. Doutra banda, a corrupción non vai contra o Estado, senón que forma parte del. En África, repítese a miúdo que “o Estado somos todos” e os cidadáns crense con dereito de esixir e roubar aquilo que lles pertence. Cando un funcionario non recibe o seu salario, empeza a traballar menos e rouba todo o que pode.

Durante a Guerra Fría, o poder pasaba dunhas mans a outras no que se deu en chamar “a encarnación do poder”. Existía un sistema unipartidista no que o máis forte chegaba ao poder a través dun golpe de Estado e tiña lexitimidade para gobernar ata que oprimía o suficiente á oposición como para que se sentise lexitimada para emprender, á súa quenda, outro golpe de Estado, perpetuando así un círculo vicioso. Logo da década dos noventa, a democratización destes réximes amplía o campo da violencia, que xa non está só en mans das elites (o antigo partido único), senón tamén da poboación. Trátase de la “popularización” da guerra, na que a poboación cre ter dereitos políticos e exérceos a través da violencia. A violencia política produce así suxeitos políticos.

Algúns autores, como Jean François Bayart, falan de Estado africano rizomático (baseado en redes informais e horizontais). Cre que a corrupción é máis lexítima en África que en Occidente?

O que podemos afirmar é que implantamos por todos lados o mesmo sistema: un Estado de dereito, unha constitución, a herdanza do republicanismo nas ex colonias francesas, etc. Pero a lóxica cambia na maioría de Estados africanos. Existe unha perversión deste sistema e a racionalización da burocracia é relativa: os funcionarios poden esixir discrecionalmente ao cidadán que pague por uns papeis que en Occidente serían gratis. A presidencia tamén se exerce como un dereito vitalicio. En todo caso, algúns autores aseguran que este comportamento se debe á inexistencia de Estado, pero en realidade isto demostra que o Estado existe. Ao final do Zaire de Mobutu, por exemplo, moitos prevían a explosión do país e do Estado, pero aínda hoxe o Estado da República Democrática do Congo existe e non é cuestionado como tal.

A miúdo preséntase o dilema -como hoxe na RDC- entre convocar eleccións (democracia) ou facilitar o fin da violencia (seguridade). ¿Que vén primeiro?

As eleccións son convocadas a miúdo para poñer fin a un conflito. Con todo, a guerra reapareceu en Angola xusto logo das eleccións. Son o que eu chamo “guerras electorais”; guerras producidas ou reforzadas por unhas eleccións. Os comicios pasan a formar parte do proceso da guerra. A elección de Charles Taylor en Liberia mediante unhas eleccións explícase porque os electores prefiren telo no poder, a cambio de salvar a vida. A elección de Denis Sassou no Congo-Brazzaville é o resultado da mesma lóxica: “Máis vale que (Sassou) nos dirixa, antes que nos mate”. De aquí a dificultade de celebrar unhas eleccións libres nun sistema de guerra. En todo caso, non se atopou a solución para acabar coa violencia. O ex director xeneral da UNESCO, Federico Mayor Zaragoza, conseguiu en 1997 un acordo de “cultura de paz” no Congo-Brazzaville entre os grupos armados. Dous meses despois da firma, rexurdiu a violencia... Necesítase que os actores armados estean cansados de loitar e queiran realmente sentarse a negociar.

Por que a RDC recibiu nos últimos anos tantos millóns de euros de axuda oficial ao desenvolvemento excepcional no continente, sen dar os froitos esperados.

Hai cuestións xeopolíticas cos países veciños do leste, pero a RDC é ante todo un país cunha riqueza natural extraordinaria. A súa colonización baseouse na explotación por parte de empresas internacionais... ¡Non investir hoxe na RDC sería case un insulto!

Albert Padrós - París - 31.7.2006

Fonte: La población vota al presidente para salvar el pellejo

Café Babel