:: INFÓRMATE dende a Galiza ::

Os latifundistas matan a tiros, os latifundios de fame

Archivado en Información (Kit do cidadán crítico) • Fecha: 30-05-2006 13:56

Juan Torres López

O 12 de febreiro de 2005 mataron a tiros a Dorothy Stang, unha monxa estadounidense de 74 anos que levaba corenta anos defendendo e organizando aos indíxenas da selva amazónica. Fai uns días, os medios de comunicación anunciaban que se acaba de condenar a 27 anos ao seu asasino material e a 15 anos ao seu cómplice.

Estes últimos confesaron no xuízo que actuaron por ordes do capataz dunha facenda para o que traballaban, quen lles proporcionou o arma e posteriormente axudoulles a fuxir por uns días ata que foron capturados.

Máis adiante, as investigacións mostraron que o capataz tamén foi un mero intermediario no crime posto que este foi planeado, ordenado e financiado polos latifundistas Vitalmiro Bastos de Moura e Regivaldo Pereira Galvao.

Con todo, como noutros moitísimos casos, quen ordenaron matar a Dorothy seguen impunes.

En Brasil calcúlase que de 1985 ao 2003 ocorreron 1.003 casos de asasinatos vinculados a loitas campesiñas, con 1.349 vítimas. Pero de todos eles só se xulgaron 65, condenándose a 65 executores dos crimes e só a 15 dos que os ordenaron.

A violencia tan recorrente dos latifundistas é selectiva. As vítimas son dirixentes e representantes de comunidades indíxenas, dos centos de miles de desherdados que malviven mentres que os grandes propietarios enriquécense co seu esforzo ás veces sinxelamente inhumano. Defender aos pobres campesiños e axudarlles a organizarse para pedir a terra que é súa é, segundo a lei do máis forte que impoñen os grandes propietarios, un delito que se paga caro.

Os latifundistas non se limitan a ser simples propietarios de terra senón que actúan como os donos e señores das vidas dos campesiños, combatendo por todos os medios, incluído o asasinato por suposto, os seus intentos de lograr un reparto máis xusto, ou simplemente mellores condicións de vida. Dispoñen de verdadeiros exércitos de pistoleiros a soldo e nas súas facendas impoñen un réxime de terror ante o que non cabo nin a máis tímida queixa ou reivindicación. Para eles non existe máis lei que a da súa propiedade nin máis principio moral que o do seu constante enriquecemento. Os latifundios son o inferno pero non para aí a cousa.

Os latifundistas asasinan materialmente a miles de persoas en América Latina, pero o latifundio mata a millóns de seres humanos de pobreza e de fame.

A enorme concentración da propiedade da terra é un dos grandes males de América Latina, un dos obstáculos máis impoñentes para o seu desenvolvemento e, seguramente, a causa máis inmediata da pobreza e o malestar social que alí sofren millóns de persoas.

Malia que a terra é extraordinariamente fértil e de que podería proporcionar abundantes medios de vida para a poboación, a súa enorme concentración impide que a súa riqueza destínese a satisfacer necesidades sociais. Os gran propiedade impón un uso antisocial, inxusto e ineficiente da terra.

Ao predominar unha lóxica de explotación puramente comercial o seu uso non se optimiza, o que leva a que existan millóns de hectáreas sen explotar ou, no mellor dos casos, dedicadas a cultivos selectivos de exportación que non se integran no vector das necesidades da economía nacional (moitas veces, de flores ou outros produtos de primor destinados aos luxosos mercados do norte). Iso dá lugar, por exemplo, a que un país como Venezuela, que ten unha terra extraordinariamente rica e fértil, chegue a importar case o 70% dos alimentos que consome. Algo que ocorre na inmensa maioría dos países latinoamericanos.

A explotación latifundista tamén está directamente ligada á destrución do medio ambiente ou á introdución de produtos xenéticamente modificados que implicarán a longo prazo unha enorme dependencia e aínda máis empobrecemento, ademais doutros problemas sanitarios que agora nin sequera podemos imaxinarnos. Por todo iso, a concentración da terra é causa directa da pobreza e o fame. En Venezuela, por exemplo, calcúlase que máis do 80% dos campesiños son pobres pero é que o 80% do área cultivable está en mans do 5% dos productores, mentres que ao 75% dos campesiños só lle corresponde un 6%.

Algo parecido sucede en Brasil, onde tan só o 2% dos propietarios posúe o 56% da superficie agrícola total mentres que, no polo oposto, a metade dos propietarios reúne sequera un 2% da terra. Nese país, o 1% dos propietarios é dono de 120 millóns de hectáreas e 23 millóns de campesiños carezan de terras.

En Paraguai a brecha é aínda maior: o 1% dos propietarios é dono do 80% da terra produtiva do país.

Mentres que a propiedade da terra distribúase así, as economías non poderán estar nunca en condicións de proporcionar traballo xusto, ingresos suficientes e un mínimo benestar aos cidadáns. E, o que é igualmente importante, será unha quimera poder falar de democracia porque os latifundios significan que mentres uns, os propietarios, teñen poder e plena capacidade de decisión, ata para matar a quen poñen en dúbida os seus privilexios ilexítimos, outros, os desherdados sen terra, non teñen nada porque carecen dos mínimos recursos que se necesitan para deixarse oír e para influír na vida social.

O presidente Chávez dixo, referíndose á concentración da terra destas características, que “unha democracia que permita iso convértese nunha pantomima”. Por ese tipo de xuízos chámano tolo, mesiánico, populista... pero leva razón. Porque unha democracia non pode ser compatible co asasinato institucionalizado e, como vén ocorrendo, o latifundismo mata: a tiros ou de fame.

Xustamente por iso, o reto de acabar cos latifundios é seguramente o reto económico máis importante que teñen diante os gobernos progresistas de América Latina.

Trátase dun reto crucial pero evidentemente difícil. O poder latifundista, como ocorre en Brasil, é ata maior que o dos propios gobernos porque a gran propiedade agraria adoita estar vinculada hoxe día a grandes empresas, a poderosos financeiros, a bancos internacionais, a mafias... Non é de estrañar que non se lles poida vencer facilmente e que promesas de distribución da terra estéanse quedando finalmente no baleiro.

Fronte a iso pódese adoptar a actitude simplista de considerar que eses gobernos progresistas non actúan doutra forma porque non queren ou entender que lles falta o poder suficiente para poder dobregar a quen, normalmente desde a sombra, poden impoñerlle as súas designios. Desgraciadamente, non basta con querer facer algo para que se poida levar a cabo. A cuestión estriba, polo tanto, en conseguir máis poder democrático, máis capacidade de mobilización, máis forza de convencemento e de transformación social. E esa é a gran cuestión na que debemos implicarnos todos os cidadáns do mundo.

Juan Torres López é catedrático de Economía da Universidade de Málaga (España) e colaborador habitual de Rebelión.

Los latifundistas matan a tiros, los latifundios de hambre (castellano)