:: INFÓRMATE dende a Galiza ::

Obsesión polo crecemento económico

Archivado en Información (Kit do cidadán crítico) • Fecha: 22-05-2006 11:18

Girish Mishra

Desde principios dos 90, atribuíuselle cada vez máis importancia á tarefa de facer subir a taxa de crecemento económico. De feito, converteuse na meta principal dos gobernos que chegan ao poder no centro do imperio. Enfatizouse que o único xeito de logralo é seguindo os dez puntos do consenso de Washington, que se poden resumir en liberalización, privatización e globalización. Fai tempo xa que os seguidores deste xeito de pensar, e os seus partidarios do mundo académico así como os medios de comunicación, anuncian que esta é o xeito de salvar a India. A Nehru bótanlle a culpa de limitar as posibilidades tanto da economía india como das forzas do crecemento económico a través das súas "desastrosas ideas e modelos socialistas". O resultado foi o que os medios de comunicación e algúns académicos occidentalistas apodaron "a taxa Hindú de crecemento económico" que oscilaba ao redor dun medio de 3 a 3.5 por cento por ano. Actualmente afírmase que, seguindo a receita do consenso de Washington India puido aumentar a taxa anual de crecemento económico ao 7-8 por cento. Afírmase tamén que en pouco tempo chegará ao 10 por cento, e que nun futuro próximo gañará a China, o que quere dicir que se verá aceptado como membro do club das superpotencias mundiais. Pero entón xorde unha pregunta incómoda: ¿poñerá fin aos problemas de desemprego en todas as súas formas, o analfabetismo, a pobreza, as enfermidades, a disparidade económica entre rexións, etc? Antes de intentar responder a esta pertinente pregunta, hai que aclarar todas as connotacións do crecemento económico.

Rara vez diferénciase entre crecemento económico e desenvolvemento na fala común, adóitanse tratar como sinónimos. Con todo, na economía do desenvolvemento teñen connotacións distintas. O crecemento económico só supón un incremento sostido no volume de bens e servizos que un país produce anualmente, expresado en xeral como o Produto Interior Bruto (PIB). O volume total de bens e servizos pode aumentar mediante o uso dunha maior man de obra, sen que a productividade cambie, ou mediante un aumento de productividade sen ningún cambio ou ata cun declive, da man de obra, ou incrementando tanto a man de obra como a súa productividade. É obvio que existe unha posibilidade de "crecemento sen emprego", é dicir, o PIB pode aumentar sen crear novas oportunidades de emprego, ou ata botando aos traballadores dos seus postos.

Doutra banda, o desenvolvemento económico é un concepto moito máis amplo, que inclúe non só o crecemento (é dicir un incremento sostido do PIB), senón tamén cambios técnicos e institucionais. Sen crecemento non hai desenvolvemento, pero se un país experimenta crecemento isto non quere dicir que tamén teña desenvolvemento económico, polo menos a curto prazo. Dito doutro xeito, o desenvolvemento económico implica crecemento económico xunto con cambios da distribución do PIB e da estrutura económica. Á súa vez, estes cambios implican unha mellora do benestar material do sector máis pobre da poboación; un declive da parte relativa do sector primario do PIB e un incremento correspondente da parte dos sectores secundario e terciario, ademais dunha mellora do nivel e calidade da educación e formación da poboación obreira que teña como resultado que o país sexa capaz de orixinar a maioría dos avances tecnolóxicos. Dudley Seers sinalou as diferenzas entre o desenvolvemento e o crecemento de xeito moi claro: "¿Que pasou coa pobreza? ¿Que pasou co paro? ¿Que pasou coa desigualdade? Se as tres situacións melloraron, non hai dúbida que este foi un período de desenvolvemento no país. Con todo, se un ou dous destes problemas centrais empeora, e sobre todo se han empeoran os tres, sería de estrañar entender o resultado como desenvolvemento, aínda que o soldo por persoa suba." ("The Meaning of Development", International Development Review, December 1969). A longo prazo, o desenvolvemento leva a cambios nos valores, actitudes e visións para o futuro da poboación, e na sociedade e a vida política. Vense cambios de gran envergadura na organización do comercio, a produción e as finanzas. As relacións sociais baseadas en xerarquías, costumes e tradicións vense desprazadas por outras baseadas nos contratos, e co paso dos anos vólvense cada vez máis impersoais.

Ao longo das décadas dos 60 e 70 varios países experimentaron taxas elevadas de crecemento sen desenvolvemento apreciable. Por exemplo, nun país como Arabia Saudita existía unha taxa de crecemento económico moi alta debido a un incremento tanto da produción como do prezo do petróleo, pero a maior parte deste aumento do PIB viuse acaparada por unhas cantas persoas e non se produciu ningún cambio nos valores, actitudes ou visións sociais. Ademais, a vida política e a xurisprudencia seguían nun estado medieval. É obvio que non se viu ningún desenvolvemento económico. H.W Arndt fixo fincapé en que "As políticas de desenvolvemento deben ter como obxectivo mínimo o crecemento con equidade. Aínda mellor, deberíase considerar como prioridade a tarefa de satisfacer as necesidades básicas." (Economic Development. The History of an Idea, 1987, p.4). Dudley Sears criticou de xeito severo a obsesión polo crecemento económico: "Ao contrario do que se adoita imaxinar, o que se necesita non é acelerar o crecemento económico, que ata podería ser perigoso, senón cambiar a índole do proceso de desenvolvemento". Aprazar para máis adiante a redistribución de ingresos e riqueza era un paso equivocado. "De modo inevitable, os que gozan de ingresos elevados... intentarán manter o seu privilexio, máis dispostos a recorrer á violencia que a renunciar ese privilexio."

Obviamente, os que queren desviar a atención da redistribución considérano como unha consecuencia afortunada do crecemento, e son, de feito partidarios da teoría de "o goteo económico". Esta implica que co pasar do tempo, os beneficios económicos dos sectores ricos caerán pinga a pinga aos sectores pobres. Por poñer un exemplo, xa que os ricos terán máis coches, farán falta choferes, limpadoras e mecánicos, o que suporá que unha parte dos seus ingresos chegará aos sectores máis baixos.

John Kenneth Galbraith foi un crítico constante desta teoría. Xa en 1958, expresara a súa esperanza: "Nos países avanzados... un aumento da produción é unha alternativa á redistribución. É máis, puido aliviar a tensión creada pola desigualdade... Moito mellor concentrar o esforzo en aumentar a produción, unha meta compartida polos ricos e os pobres, xa que lles trae beneficios a ambos... Neste caso os feitos son irrefutables." Con todo, quedou completamente decepcionado. Tras unha década revisou a súa opinión de xeito drástica, sobre todo á luz do que pasaba nos países en vías de desenvolvemento: "Nos países subdesenrolados, o simple obxectivo de expandir a produción, reflectindo esta a demanda segundo a pirámide de ingresos, non nos proporciona unha guía satisfactoria. Existe, en primeiro lugar, unha poboación moi grande que adoita estar preto, ou ás veces por baixo, do nivel de subsistencia. Os famentos teñen un dereito especial aos recursos, e así mesmo as medidas que remedien esta privación. Do mesmo xeito, existen maiores argumentos contra o consumo de bens de luxo por parte dos ricos". Nos 90, atacou a estratexia do "goteo económico" para a redistribución cunha crítica severa. A seguinte cita deixa clara a súa opinión: "O goteo económico, esa metáfora pouco elegante que suxire que damos suficiente comida a un cabalo, terminada a dixestión quedará algo para os paxaros". Non é necesario engadir que promover esta estratexia non fai máis que insultar á poboación en xeral. O actual vicepresidente da Comisión India de Planificación seguiu fielmente esta estratexia e escribiu diversos informes supostamente de investigación en importantes revistas expresando o seu apoio á teoría.

Desde que esta obsesión polo crecemento económico púxose de moda, foi subindo o desemprego, acentuándose a disparidade entre as rexións, e aumentando a desigualdade. Os ricos e a clase media alta contaxiáronse dunha "Febre consumista", e o consumo manifesto destes grupos impulsou o suborno e a corrupción, a tensión social e delitos de todo tipo. Ningún incremento da presenza policial ou despregue de paramilitares poderá acabar con estes problemas ata que se abandone a obsesión polo crecemento económico.

Obsesión por el crecimiento económico (castellano)

ZNet en español