:: INFÓRMATE dende a Galiza ::

O modelo agrícola occidental é insostible ¿por que?

Archivado en Información (Kit do cidadán crítico) • Fecha: 22-05-2006 19:29

Miguel Angel Llana

"A crise enerxética é o máis para a agricultura, para a alimentación, que consome máis enerxía fósil que a vexetal que produce, así EEUU mantén invasións só alí onde hai materias primas"

A enerxía da luz solar transfórmase por fotosíntese en enerxía química que serve para o desenvolvemento das propias plantas e para alimento enerxético dos animais. Este ciclo mantense no medio onde se desenvolveu e os restos xerados e acumulados durante millóns de anos son a orixe da enerxía fósil na que se baseou a Revolución Industrial e tamén a Agrícola. Desde o inicio da agricultura no milenio VIII, fóronse incorporando paulatinamente a selección de sementes, métodos de sementa, abonos e demais técnicas de cultivo sen romper o equilibrio mantido durante estes dez milenios.

En 1950 comeza a Revolución Agrícola coa mecanización da agricultura e a aplicación de novas tecnoloxías aos cultivos, onde a característica fundamental é a achega crecente de enerxía fósil, petróleo e gas, a todos os procesos agrícolas. Coa industrialización da agricultura increméntanse as superficies de cultivo e a produción crece, pero nos 90, en só 40 anos, este modelo deseñado de costas á agricultura tradicional e aos seus cultivos, é a causa de que esta Revolución Agrícola e o seu sistema produtivo inicien a entrada nunha rúa sen saída no que agora atópanse todas as agriculturas "desenvolvidas" e principalmente a estadounidense, pois os cultivos, canto máis intensivos requiren unha achega así mesmo máis intensiva de nutrientes e de auga, demandando máis á natureza, moito máis do que esta pode dar. Pero a isto aínda hai que sumar, que o uso crecente de pesticidas de todo tipo, acaban depositándose no chan ou pasando aos acuíferos e contribuíndo, xunto co propio modelo, á destrución de especies vexetais e animais e propiciando a ruína do ecosistema.

A falta de rotación dos cultivos, a presión sobre o incremento de cada cultivo e outros moitos factores impostos, acentúa o esgotamento dos nutrientes e da auga, e así se fai necesario intensificar, máis e máis, o uso de fertilizantes e de pesticidas que precisamente obtéñense do petróleo ou do gas natural, e cuxo consumo crece cun incremento maior que o da produción obtida, en termos enerxéticos, nunha espiral de rendementos decrecentes, que se traduce nun maior consumo de enerxía, que á súa vez orixina unha maior contaminación e destrución do medio. Todo sen mencionar a agricultura dos Organismos Xenéticamente Modificados, onde o devandito dispárase, aparte dos problemas específicos que en si mesmo teñen os OGM.

Xa en 1994, para obter o equivalente a unha caloría en produtos agrícolas era necesario consumir unha enerxía de 0,87 calorías de petróleo ou gas, sen incluír o embalaxe, transporte, refrixeración e elaboración do produto obtido, segundo estudos de Giampietro, Pimentel, Allen Pfeiffer e Norman Church. Pero, o aporte de enerxía tivo que seguir crecendo debido ao devandito do menor rendemento dos cultivos por esgotamento dos nutrientes e da auga que cada vez é necesario profundizar máis ou traela desde maiores distancias, así que o aporte enerxético necesario de 0,87 calorías para obter unha unidade, doce anos despois, seguramente supera xa a unidade da enerxía vexetal obtida, e con toda seguridade, se engadimos o consumo da loxística necesaria para que o produto poida ser inxerido, xa teñamos que aportar un vinte ou un trinta por cento máis de enerxía fósil que a obtida para o noso alimento.

O consumo de petróleo en EEUU en 1990 para as tarefas agrícolas era do 17%, a metade para os usos mecánicos da agricultura, un terzo para fertilizantes e o resto para pesticidas e outros. Pero estes consumos han de seguir crecendo dados os menores rendementos, e mentres, o consumo da enerxía fósil crece máis que os novos descubrimentos, é dicir, as reservas diminúen desde fai xa cinco ou seis anos, cando ademais desde fai décadas, non se descubriu nin un só xacemento importante, reiterando así a insostibilidade do modelo desde calquera hipótese.

Cando se fala de rendementos enerxéticos para obter máis enerxía en forma vexetal, o prezo en euros non é relevante, só conta a rentabilidade enerxética.

Que o petróleo suba agora ou non, supón que se van a encarecer os alimentos producidos con petróleo, pero só mentres haxa petróleo, posto que sen el, só os vexetais que produzan máis enerxía da que consomen será posible o seu cultivo.

Catro cuestións terán que afrontarse:

1) Non é posible manter o actual nivel de consumo enerxético nin incorporando toda a enerxía renovable imaxinable.

2) A necesidade de retomar un modelo agrícola tradicional, con abonos e insecticidas naturais e laboreo tradicional.

3) Os alimentos deberán producirse nos lugares de consumo, xa que non será posible transportalos centos ou miles de quilómetros, pois supón un gasto enerxético maior que a enerxía que contén o alimento que se transporta.

4) Abrir vías de investigación para unha agricultura sostible onde necesariamente deberá obterse máis enerxía en forma vexetal que a gastada na súa obtención, aparte de respectar e manter o medio ambiente para que o proceso sexa posible.

E falamos da alimentación: a crise enerxética éo principalmente para a alimentación, pero en metade desta crise, din que a enerxía obterase do biodiesel, pero ¿onde e como será posible? sería necesario máis cultivos que agora estanse obtendo cun derroche de enerxía que non é repetible, é dicir, só cunha agricultura eficaz poderá haber pequenos excedentes de biodiesel para usos moi limitados.

A raíz da súa crise enerxética nos 90, Cuba non tivo máis remedio que recorrer a racionalizar o seu modelo agrícola. A necesidade, a investigación e un gran esforzo, estano facendo posible, malia a gran escaseza de recursos e do bloqueo norteamericano.

Todo isto non é unha cuestión aséptica, non é un problema tecnolóxico, é un problema político, pero mentres, con Estados Unidos á cabeza, a política internacional consiste en abrir guerras e invasións por todos os lados e vendo inimigos en todos os sitios, pero principalmente alí onde hai recursos e materias primas, o que non deixa de ser, aparte dun crime, unha fuxida cara adiante coa tremenda realidade de que está morrendo demasiada xente inocente sen que deste xeito nada se estea resolvendo.

Marx atopou moitas contradicións no modelo capitalista, pero seguramente non se imaxinou que a máis implacable sería a enerxía.

Miguel Angel Llana

El modelo agrícola occidental es insostenible ¿por que? (castellano)

Rebelion