Desacreditar o mito da competitividade
Archivado en Información (Kit do cidadán crítico) • Fecha: 27-04-2006 19:12
Joel Sangronis Padrón
Conta o autor colombiano Gustavo Wilches-Chaux no seu libro “E qué é iso, desenvolvemento sostible” a anécdota dun “experto” en productividade e eficiencia que observou a un pescador recostado na súa hamaca fronte a un río; á hora do xantar o home lanzou un anzol ao río e aos 10 minutos sacou un gran peixe; ao levarlle o peixe á súa muller, da mata de plátanos situada á beira da súa casa cortou un que a súa muller fritiulle conxuntamente co peixe para xantar. O experto achegóuselle ao home e comezou a interrogalo:
“Amigo se en 10 minutos cun só anzol sacou un peixe, con 10 anzois sacaría 10 peixes, ¿verdade?” “¡Así é!”, respondeu o pescador. “¿E nunha hora?” “¡Pois sesenta peixes!”. “¿E en 8 horas de traballo?” “Catrocentos oitenta peixes”, calculou o noso pescador.
Calculadora en man o “experto” continuou explicándolle: “En trescentos días de traballo ao ano sacaría 144.000 peixes e se pedise un crédito para comprar un ou dous barcos e camións cavas para transportar o peixe mais ou menos en 20 anos tería unha gran empresa con moitos empregados que traballarían para que el puidese darse o luxo de estar todo o día deitado nunha hamaca”. “¿E para que vou esperar 20 anos e tomarme tantos traballos?, preguntou o pescador, se iso é precisamente o que estou facendo agora, ademais, o máis seguro é que con ese ritmo de explotación dentro de 20 anos xa non quede nin un só peixe no río”.
A anécdota do autor colombiano ilustra con bastante claridade unha das trampas na que desde que nacemos estamos inmersos os habitantes da sociedade contemporánea: a trampa da competitividade, da acumulación de cousas e logros materiais como única vía á felicidade e á realización plena da vida. Posuír é a obrigación que nos impón o modelo social no que vivimos; desde os nosos primeiros pasos na vida impónllenos competir e posuír como fins en se mesmos.
A familia, a escola, os xogos, os medios de comunicación, as normas sociais e as metas que este modelo cultural obríganos a impoñernos empúxannos a unha carreira sen fin por posuír, por acumular, por competir e sobresaír en todas e cada unha das facetas da nosa existencia. Ensínasenos a desprezar ou a ignorar o pracer de facer as cousas unicamente polo gusto de realizalas, pola intima ou compartida satisfacción do traballo ben feito ou polo esforzo realizado, sempre ese traballo, esforzo ou logro medirase en termos de mellor ou peor co que outro obtivo o realizado; a solidariedade, a cooperación e a falta de agresividade son deslexitimadas e etiquetadas como obstáculos que estorbarán ou impedirán ser “alguén” na vida. Xa de adultos o éxito mídese, ou mellor, se contabiliza, case exclusivamente pola cota de poder, pola capacidade adquisitiva ou pola fama individual que a persoa logre obter, sen importar en absoluto os medios a través dos cales logre eses fins.
A propia dinámica do capitalismo xera un home individualista, utilitarista, empuxado a competir e sustentado pola ambición, porque neste modelo, xa o sabemos, ter equivale a ser.
O verdadeiro e xeralmente oculto drama do individualismo e a competitividade é que produce un só triunfador a costa de innumerables perdedores.
O neoliberalismo veu a desempeñar nos últimos tempos a sustentación filosófica do modelo capitalista. No neoliberalismo a ambición persoal (motor da competitividade) é lexitimada e sacralizada como unha virtude e un valor que xera riqueza e benestar (aínda que sería mellor dicir “benter”); pero o propio sistema fai que a ambición persoal xamais estea satisfeita: se vostede por fin comprou un coche usado o sistema creará pronto en vostede a ambición de adquirir un modelo económico novo. Se vostede decide endebedarse cun banco para adquirir ese modelo económico novo moi pronto a publicidade e o seu entorno social faranlle soñar con adquirir un modelo de luxo; se vostede violentando as súas posibilidades económicas adquire ese modelo de luxo, antes de darse conta haberá no mercado un novo e mais atractivo modelo e así ata o infinito, convertendo a existencia nunha carreira de ratas por adquirir cousas, por ter máis que os nosos irmáns ou amigos de infancia, ou que os nosos compañeiros de traballo ou estudo ou que os nosos veciños, nun estilo de vida onde a presión por sobresaír, logrou que o estrés, os accidentes cerebrovasculares, os fogares fracturados, o consumo de alcohol e outras drogas e os problemas depresivos sexan cousas normais e comúns.
A maioría dos pais convertemos a formación escolar dos nosos fillos nunha tortura, nunha carreira en contra de todos os seus compañeiros e deles mesmos, salpicada con todos os obstáculos que en forma de cursos de inglés, talleres de creatividade, flamenco, computación, escolas de béisbol, karate, tarefas dirixidas, modelaxe e comportamento social e plans vocacionais logramos impoñerlles, afastando como unha horrible perda de tempo calquera intento dos nenos por socializarse por se mesmos e crear ou escoller as súas propias diversións, o seu tempo libre, os seus xogos e os seus procesos de formación ou afastando a oportunidade de simplemente compartir espazos e tempo de calidade cos seus pais e irmáns, creando desde a infancia seres frustrados e estresados.
Di o Ecofilósofo español Joaquín Araujo que “A primeira tarefa da Educación Ambiental debe ser a de desacreditar o mito da competitividade”. Tarefa ardua esta de combater contra unha das columnas onde se asenta o actual modelo civilizacional, pero que debe ser asumida canto antes por todos os que cremos e loitamos por unha sociedade e un mundo distintos.
Joel Sangronis Padrón, Profesor UNERMB
Desacreditar el mito de la competitividad
Ediciones Simbióticas
Portal del Medioambiente
Referencias (URL para referencias)
Comentarios
-
a ver. enhorabuena por la iniciativa del blog; pero debes ser más serio si hablas de informar.
si no sabes lo que es el liberalismo primero enterate te puedo recomendar algún buen libro. Yo no digo que sea la solución a todos los problemas pero es el menos malo y más justo de los sistemas económicos. Nunca hubo tanta gente en el planeta y con tan alta esperanza de vida en la historia de la humanidad; de hecho; esto ha disparado el número de habitantes en el planeta en los últimos 50 años.
No te dice nada esto?
juanca — 30-04-2006 19:44:06
-
tu ejemplo está bien pero es sesgado por que el hombre este necesitará entrar en un comercio justo que le pague el pescado para a su vez disfrutar de otros bienes y servicios que necesitará (otros alimentos escuelas, ropa etc.) si se garantiza la posibilidad de que este hombr entre sin trabas en el mercado libre e intercambie como quiera eso es liberalismo.
De la misma manera es liberal (afortunadamente) el fenomeno de la globalizacion que permite a muchos ofrecer sus productos a los demás y alli dionde crea desempleo por cierre de fábricas que no pueden competir en precios abren otras que les da un trabajoa millones de campesinos que se (literalmente) morian de hambre (los porpagandistas hablan de condiciones infrahumanas, los realista sabemos que mejoran su situación relativa) es decir... mientras un empresario no pueda obligar a un hombre a trabajar si este no quiere; la cosa significa mejorar para todos y especialmente para los más necesitados.
juanca — 30-04-2006 19:55:06
-
Gracias por dar o teu punto de vista. Comentarei que pouco comparto do que comentas, cando teña un pouco máis de tempo a ver se te aclaro algo máis. En calqueira caso indicar que non falta seriedade neste blog, ainda que está claro que as opinións e comentarios publicados poden compartirse ou non.
Birnarem — 02-05-2006 18:36:18
-
Boas Tardes
Yo creo que vincular el calificativo "Justo" con el LIBERALISMO es algo cuando menos Aventurado. Lo cierto es que la prosperidad y alta esperanza de vida de los paises capitalistas (¿realmente se puede hablar de prosperidad en paises como USA?) están íntimamente relacionadas con la explotación de los paises del Tercer mundo, para los cuales el Liberalismo no es el Sistema Económico "menos malo y justo" ni una solución a los problemas, sino una perpetuación de la miseria. Eso, aparte del subdesarrollo crónico y la corrupción institucional que deben afrontar.
¿De veras crees que el Liberalismo ha hecho prosperar a los paises más ricos? Yo creo que los fundamentos del desarrollo han sido la capacidad de los empresarios para correr riesgos, pero también el trabajo obrero (cada vez más cualificado y basado en inversión en formación, no siempre privada).
Hay que tener en cuenta que muchos de los teóricos liberales como Adam Smith o Socialistas como Marx escribieron sus obras en siglos anteriores bajo circunstancias específicas de sus épocas. Creo que convendría una revisión. Yo personalmente las miraría con sentido más crítico, así como la moda del Neoliberalismo que tanto predican (bajo un prisma interesado) los diarios de información económica.
Perdón por el rollo y por no utilizar la lengua gallega, es que quería que el compañero Juanca me entendiese.
BicosPAILAROCO — 08-05-2006 19:00:22
Comentar
Esta obra está baixo unha licencia de Creative Commons.