:: INFÓRMATE dende a Galiza ::

Entrevista a Richard Matthew Stallman

Archivado en Entrevistas • Fecha: 19-04-2006 18:17

Richard Matthew Stallman, a quen todo o mundo parece preferir nomear polas súas iniciais (RMS), é un asiduo visitante de España, a onde adoita acudir como conferenciante para explicar que é o movemento do software libre e o seu Proxecto GNU. A súa enorme influencia neste movemento (alternativa ao desenvolvemento e distribución de software pechado e de pago, coñecido como propietario ou privativo, como el prefire chamalo) garante a asistencia ás súas conferencias dun público maioritariamente novo e tecnófilo que goza cas súas extravagancias e a súa forma de intentar transmitir a teoría de que “o mundo non é como é, senón como permitimos que sexa”. Stallman é autor do libro “Filosofía do Proxecto GNU”, que xunto co artigo “O dereito a ler” conforma o núcleo duro das súas ideas.

Próspero Morán - 17 de marzo de 2006

¿Como definiría para un consumidor común o termo software libre?

En primeiro lugar non me gusta empregar o termo “consumidor” en referencia ao software, prefiro falar de usuarios; o software non é un obxecto de consumo, é algo perdurable que se usa. Pero entrando na definición, o software libre é aquel que respecta a liberdade do usuario. O que non é libre é privativo [propietario]: priva da liberdade aos seus usuarios, mantén aos seus usuarios nun estado de prohibición e de impotencia.

Vostede tamén chama software privativo ao que outros chaman software propietario. ¿Cre que priva de liberdade?

Non se trata de que outros o chamen software propietario. Tiñamos o termo propietario, pero fai tres anos máis ou menos, Enrique Chaparro, un arxentino, activista do software libre, pensou que a palabra propietario é un nome e non un adxectivo, e que, en consecuencia, privativo expresa máis claramente o mal que hai neste software: o mal está en privar de liberdade aos usuarios. Por iso dicimos agora software privativo, aínda que algúns sigan chamándoo propietario como nós diciámolo fai uns anos.

¿Como diferenciar o software libre do propietario?

Un programa é libre se cumpre catro condicións, se permite catro liberdades esenciais: se permite aos usuarios executar o programa como queiran, para calquera propósito; se permite que estudemos o código fonte [o conxunto de ordes que conforman o programa] e cambialo canto queiramos; se permite axudar libremente facendo copias e distribuíndoas aos demais como se desexe e, finalmente, se ofrece a posibilidade que axudemos á comunidade distribuíndo versións cambiadas do programa cando queiramos.

¿Como sería un mundo no que a cultura libre imperase?

A gran diferenza co actual sería que nun mundo de software libre, o software sempre faría máis ou menos o que quixesen os seus usuarios, mentres que nun mundo de software privativo xa sabemos non é así. Frecuentemente, os desarrolladores de software privativo [empresas como Microsoft, Oracle, Sun, Apple...] escriben o seu software non para facer o que queren os usuarios, senón para impoñerlles o que queren eles ou outros negocios cos que teñen relacións estreitas. Poden facelo porque no software privativo o desenrolador ten poder sobre os usuarios. Os usuarios non teñen recursos, excepto o de non usar o programa. E é moi difícil librarse do poder centralizado dunha empresa. Polo tanto, salvo a opción de elixir, o público non ten moito poder de nada. E se queremos asegurar algún logro social, por exemplo a saúde pública, a protección do medio ambiente ou un nivel mínimo de vida para todos, sempre necesitaremos algo máis que a opción de non comprar algún produto.

¿Como se pode educar á xente nova para que entenda a importancia que ten a liberdade como concepto no campo do software?

Cando os nenos van á escola, a escola debe dicirlles a regra: "Cando traedes un programa a clase hai que compartilo con todo o mundo nesta clase. E se non queres compartilo, non podes traelo". E para mostrar un bo exemplo deste espírito de boa vontade e de compartir o coñecemento, a clase debe seguir a súa propia regra: traer só software libre á clase. Debe dicirse aos alumnos: "Todo o software que atopes na clase pode copiarse e levarse a casa para usalo e podes tamén lelo e comprender o seu funcionamento".

Á idade de tres anos non o farán, pero á de catorce os que teñan dons naturais de programación si o farán e profundizarán no espírito de colaboración coa xente. E o resto da clase, os que non serán programadores, aprenderán a usar o software libre. É dicir, que non aprenderán a vivir baixo o poder de ningunha empresa. Como adultos serían formados para ser adultos nunha sociedade libre, a vivir con independencia. O contrario, ensinar o uso de software privativo, é ensinar a dependencia eterna, é formar adultos capaces de vivir en dependencia dunha empresa específica. Deste xeito, as escolas atópanse ante a disxuntiva de dirixir á sociedade rumbo á independencia e a capacidade ou rumbo á dependencia e a debilidade. Hai que elixir entre poñer rumbo a unha ou a outra. A misión social das escolas pasa por facer o primeiro, por dirixir á sociedade rumbo á independencia e a capacidade.

¿E como se podería recuperar a quen, como vostede di, xa foron educados na dependencia e na debilidade?

Non é tan complicado. Esta aprendizaxe non é tan difícil, pode facerse. Pero o importante é que, ao dirixir a sociedade os seus esforzos a ensinar o software libre, co paso dos anos habería moitos rapaces que saberían manexalo xunto aos adultos que non aprenderon. Entón sería fácil para calquera empresa migrar a software libre, porque habería moitos que xa saberían traballar con el e desenvolver programas útiles para todos os usuarios. A vantaxe principal con que xoga o software privativo é a inercia social. Moitos xa saben usar o software privativo e para usar o libre terían que aprender algo novo. Pero a inercia social non é tan difícil de superar cando hai vontade. Necesita un esforzo, pero non é difícil.

Vostede defende o software libre á vez que disinte do concepto de código aberto (“open source”), que é moi utilizado en Internet para referirse aos programas que permiten ser modificados por parte dos usuarios. ¿Cal é a diferenza?

É outro xeito de falar do que é máis ou menos o software libre, pero esquecendo a súa filosofía, evitando toda mención da liberdade. A palabra libre alude á liberdade. A palabra aberto non. Polo tanto, eles [os defensores do concepto de código aberto] prefiren dicir “aberto” porque non queren dirixir a atención á liberdade, aos asuntos éticos.

¿Como pode un usuario colaborar co movemento de software libre sen ser estrictamente un activista?

Hai moitos xeitos de colaborar co movemento de software libre, de participar na cultura do software libre. Hai moitos traballos que necesitamos e que non son programación, que moitos poden facer sen saber programar. Poden actuar politicamente, poden escribir manuais, poden ensinar a principiantes, presionar ás súas escolas a migrar ao software libre ou poden organizar eventos de software libre. Hai unha enorme lista de posibilidades para axudarnos na páxina da GNU; hai ducias de peticións de axuda e a maioría non teñen que ver coa programación.

En Europa, actualmente, estanse elaborando diversas leis sobre a propiedade intelectual que están xerando moita controversia, como ocorre coa francesa ou a española. ¿Por que é tan difícil fixar os supostos xurídicos nestes temas?

O problema das diversas leis de propiedade intelectual é que non se adaptaron á sociedade das redes. A lei de dereitos de copia restrinxía no pasado aos editores sen facer o mesmo co público, porque anteriormente o lector non podía copiar os libros e se o facía ninguén lle prestaba atención. Só era un tema aplicable aos editores. A mesma lei restrinxe agora a todo o mundo porque non se adaptou ao novo sistema que trouxeron as redes. En lugar de relaxar a lei fixérona tan dura que agora prohibe o que antes permitía. É ilóxico que se prohiba copiar as receitas de cociña ou as obras de coñecemento, que deberían ser completamente libres. Non digo que teña que ser igual para outro tipo de obras, pero si que en moitos casos as leis deberían permitir que todo o mundo puidese cambiar, publicar e difundir as obras.

Agora as sociedades de xestión de dereitos, como a SGAE en España, intentan incluír un imposto sobre os Ipod de Apple porque aseguran que serve para escoitar música dos seus autores. ¿Que opinión merécelle o tema?

¿Debe ser un delito escoitar música? Se a resposta é non, hai que eliminar a SGAE. A SGAE, como xa dixen na miña conferencia, é unha organización moi mala, que non merece existir, que debe ser eliminada. A continuación teremos que suscitar o asunto de cal é o mellor xeito de apoiar á música sen para iso impedir o acceso á música; sen impedir a compartir arquivos de música. E teño dúas suxestións para facelo. Primeira suxestión: en lugar de prohibir que se comparta música, usar un canon sobre calquera cousa. E en lugar de pagalo á SGAE, porque non existiría, pagaríase directamente aos músicos ou compositores. Ou sexa que non sería un canon, senón un imposto para promover a música. Penso que a cantidade pagada a cada músico debe depender unicamente do seu éxito, porque non sería bo dar á administración, aos funcionarios, o poder de decidir a que músicos apoiar. Pero non debe ser en proporción lineal, porque unha estrela grande pode ter mil veces máis éxito que un músico de popularidade mediana. E non é bo dar mil veces máis diñeiro á estrela. Isto non deixaría diñeiro para apoiar a outros músicos. Polo tanto suxiro que a cantidade varíe segundo o éxito, pero sempre de forma que dúas veces o éxito non supoña dúas veces o diñeiro; mil veces o éxito podería supoñer cinco veces máis diñeiro, pero non mil. Así, sempre correspondería a máis éxito máis diñeiro, pero as poucas estrelas que hai non recibirían case todo o diñeiro, que quedaría máis para o resto dos músicos; para apoiar a moitos músicos. E iso coa legalización completa da posibilidade de compartir entre pares [mediante redes P2P] a música e coa prohibición completa da restricción dixital de arquivos compartidos [os DRM ou sistemas anticopia]. Sería un sistema moito mellor que o actual, que resúltalles moi mal aos músicos. Este sistema apoiaría moito máis eficientemente aos músicos e, ademais, o público podería pagar moito menos mentres apoia moito máis aos músicos, porque non apoiaría ás empresas de discos. Esta é unha posibilidade, unha idea.

A outra posibilidade non usa ningún imposto, funciona con pagos voluntarios. Se cada reproductor de música tivese un botón que dixese: un euro para o grupo tal ou cal, o usuario podería apoiar moito mellor á música. Porque, non sei en Europa, pero en Estados Unidos fai uns anos a cantidade de diñeiro gastada por cada persoa en música era duns 20 dólares ao ano de media. Pero as editoriais de música pagan só o 4 % dos seus ingresos aos músicos. Isto é: se ingresan 20 dólares por persoa, pagan un dólar por persoa aos músicos. Se substituíramos este sistema por un sistema de pagos voluntarios fácil, con só pulsar unha vez ese botón os músicos cobrarían ese 4%. Pero penso que sería bastante lóxico que se pulsara ese botón máis dunha vez por ano? Ata que moitos o farían unha vez por mes.

En Europa preténdese cobrar tamén dereitos de autor polos libros das Bibliotecas Públicas.

Pois eu penso que é unha parvada. Non é exactamente inmoral, pero é outro gasto público. E quizais non hai bastantes fondos para bibliotecas. Sería moi triste ter que pechar bibliotecas por este motivo ou que non se puidesen comprar máis libros porque non houbese fondos para ese canon. Ademais: ¿A quen se pagaría? ¿Que farían co diñeiro? É algo completamente inútil se se trata de repetir o modelo da música. Se de verdade quérese promover a escritura, débese facer apoiando máis aos autores noveles. Pagar máis aos poucos autores ricos non melloraría nada.

Vostede adoita proclamar que non ten teléfono móbil. Iso soa estraño nun tecnófilo. ¿A que se debe?

A que os teléfonos móbiles son ferramentas de vixilancia, e eu non tolero a vixilancia. Son capaces de activarse remotamente para escoitar as túas conversacións en cada momento, e se poden facer iso están irrompendo no ámbito da túa intimidade.

Entrevista a Richard Matthew Stallman (castellano)

Richard Stallman's Personal Page

Richard Stallman en Galipedia (GZ)
Richard Stallman en Wikipedia (ES)
Richard Stallman en Wikipedia (EN)

The GNU Operating System