¿A quen serve o HapMap? Primeiro mapa da diversidade xenética humana
Archivado en Información (Kit do cidadán crítico) • Fecha: 19-11-2005 22:16
Este proxecto non é nin revolucionario nin altruista coma se presenta.
A semana pasada anunciouse con bombos e platillos a publicación do "primeiro mapa da diversidade xenética humana", resultado da primeira fase do Proxecto Internacional HapMap. É un catálogo de variacións xenéticas da especie humana, baseada no análise do ADN de 269 individuos das poboacións yoruba de Nigeria e han de Pekín; de japoneses de Tokio e residentes de Utah, Estados Unidos, con ancestros do occidente e norte europeos.
Aínda que os seres humanos compartimos 99.9 % do adn, toda información xenética, temos pequenas variacións, chamadas poliformismos singulares de nucléotido ou SNP (pola súa séculas en inglés; pronúnciase snip). Estímase que existen uns 10 millóns de SNP na especie humana e supuestamente esas diferencias estarían relacionadas coa maior resistencia ou susceptibilidad a enfermidades e medicamentos. O proxecto HapMap atopou a forma de buscar estas variacións en conxuntos de genes chamados haplotipos (de aí o nome do proxecto), o que reduciu a búsqueda a 300 mil posibilidades. A indústria farmacéutica e médica está particularmente interesada nos SNP, porque permitirían desenrolar a “medicina personalizada” do futuro; por exemplo, drogas específicas, segundo a identidade xenética de cada individuo.
Douscentos investigadores de seis países -Reino Unido, Canadá, Estados Unidos, Xapón, China e Nixeria- participaron neste proxecto, financiado con cartos públicos deses países e do sector empresarial, por medio do chamado SNP Consortium, integrado por xigantes farmacéuticos como Pfizer, Bayer, Aventis, Bristol-Myers Squibb, Roche, GlaxoSmithKline e Novartis, xunto con Motorola e IBM.
O resumo de resultados publicouse na revista Nature o 27 de outubro de 2005, e na mesma semana apareceron artigos complementarios noutras publicacións científicas, como Nature Genetics, Genome Research e PLoS Genetics. Os resultados e secuencias xenéticas do proxecto foron colocados en Internet, teoricamente no "dominio público". Segundo o proxecto HapMap, isto é un paso revolucionario, xa que a partir deste coñecemento poderanse desenrolar novos diagnósticos e tratamentos para enfermidades como diabetes, hipertensión e cáncer.
Sen embargo, a gran maioría das enfermidades que sufrimos non dependen dos xenes. Estes poderían indicar algunha predisposición, pero o que define a saúde ou a enfermidade é a alimentación, o ambiente, as condicións de vida, traballo e vivenda, é dicir, condicións fundamentalmente socioeconómicas, que empeoran mentres máis crece o poder das trasnacionais. Esa "medicina personalizada" será só para quen poida pagala, ou sexa, unha vía máis de privatización dos sistemas de saúde.
Este proxecto non é nin revolucionario nin altruista como se presenta. A investigación finánciase con cartos públicos e xenes de indíxenas e migrantes -a quen se convence de entregar a súa información xenética "para ben da humanidade"-, pero quen se benefician son as corporaciones que logren patentar a información antes que as demais, monopolizando os eventuais métodos diagnósticos ou tratamentos que se puidesen desenrolar. A política do HapMap di que a información producida polo proxecto non "debería" ser patentada, pero que calquera uso que se faga dela poderá ser patentado: "O proxecto non impide aos investigadores facer solicitudes de patentes sobre SNP ou haplotipos para os que atopen unha utilidade específica, se isto non impide que outros investigadores poidan seguir obtendo a información básica do proxecto". A realidade das patentes sobre xenes amosa o contrario: as posibilidades de investigación sobre a información "básica" redúcense drasticamente unha vez patentados.
Poucos días antes, os investigadores Fiona Murray e Kyle Jensen, do Instituto Tecnolóxico de Massachussets, publicaron outro estudio (Science, 14/10/2005), onde informan que preto de 20 por cinto do xenoma humano está patentado, co efecto real de atrasar ou impedir a investigación por parte doutros. Das patentes outorgadas, 63 por cinto corresponden a empresas privadas, encabezadas por Incyte, Genentech e GlaxoSmithKline, e o resto principalmente a universidades estadounidenses, que á súa vez venden ou licencian en forma exclusiva as súas patentes a empresas, é dicir, outra vía de biopiratería humana e de privatización dos resultados da investigación pública.
Apelar ao "dominio público" é entón unha forma de dominar ao público, colocando a información do xenoma humano a disposición de quen teñan máis recursos, máis ferramentas e cheguen primeiro. Por exemplo, as empresas do SNP Consortium, que con mínimo investimento -e enorme subvención pública- tiveron acceso adiantado á información.
Gerardo Jiménez Sánchez, director do Instituto de Medicina Genómica (Inmegen), lamenta que México non participase no HapMap (pese a que os informes do Inmegen varias veces nomean a colaboración con este proxecto). Pero México si participou: o banco de xenes humanos do Instituto Coriell de Estados Unidos -onde xa se vendían xenes de maias de Yucatán- agora tamén vende información xenética de "mexicanoestadounidenses", explícitamente proveniente do proxecto HapMap.
Ao colocar en Internet información de grupos humanos específicos -como tamén pretende facer o Inmegen- publícase de feito información crucial de toda esa poboación, non só dos muestreados. Por exemplo, os yorubas son parte importante da poboación de Cuba e Brasil. ¿Quen pode garantir que uso se fará desta información?
O HapMap e outros proxectos similares, como o Genográfico, deben ser obxecto dun escrutinio público moito máis crítico, que analice tódalas súas implicacións sen deixarse cegar pola fascinación que nos queren vender científicos asociados ás multinacionais.
Silvia Ribeiro
Ecoportal.net
* Investigadora do Grupo ETC
ETC group
¿A quién sirve el HapMap? Primer mapa de la diversidad genética humana (castellano)
Referencias (URL para referencias)
Comentarios
-
Isto todo soame a negocio e non a fin altruista. Espero estar errado.
acedre — 23-11-2005 04:49:10
-
Non estás errado, cando hai grandes multinacionais polo medio é evidente que hai negocio. E cando intentan enmascarar ese negocio cun disfrace de altruísmo e solidariedade, quere dicir que ese negocio e máis que bo.
Birnarem — 23-11-2005 17:11:36
Comentar
Esta obra está baixo unha licencia de Creative Commons.