:: INFÓRMATE dende a Galiza ::

¿É posible o desenvolvemento urbano sustentable? Unha crítica á ideoloxía do desenvolvemento sostible

Archivado en Ecoloxía • Fecha: 04-10-2005 19:30

A Pregunta de se é posible o desenvolvemento urbano sustentable adquire sentido e validez nestes tempos terribles se somos conscientes, especialmente, do enorme cataclismo que destruíu a Nova Orleáns. Sobre este desastre "urbano" escribiuse xa nestes momentos toneladas de información; non obstante, faise necesario unha análise profunda do que representa un acontecemento nefasto dunha magnitude extraordinaria polo seu forte impacto, en todos os ordes sociais, particularmente na sociedade estadounidense (1).

Cataclismo é unha palabra cuia etimoloxía grega significa inundación, e iso é literalmente o que devastou Nova Orleáns. Non se trata de facer aquí un exhaustivo estudo do caso, senón de poñelo coma un exemplo, entre moitos, do que para nós é a resposta á pregunta inicial, obxecto da nosa reflexión: ¡Non! Non é posible o desenvolvemento urbano sustentable no marco da sociedade actual e dos seus procesos de globalización económica e política. Dende logo, tamén podemos afirmar que este exemplo non é o máis indicado para cuestionar a denominada sustentabilidade urbana, pois trataríase dunha catástrofe causado pola natureza mesma e non pola propia sociedade. Ante tal cuestionamento, de entrada podemos dicir que -ao marxe da orixe ou da xénese natural ou social que provoca un desastre social calquera-, o feito é que a política de sustentabilidade ou sostenibilidade dun hábitat urbano debe tomar en conta, precisamente, todo tipo de factores e continxencias, latentes ou manifestos, que impiden o "desenvolvemento humano, global e sostible"; é dicir, aquel desenvolvemento económico, político e cultural necesario para o benestar social non só para a poboación actual senón tamén para a poboación futura.

A principios dos anos noventa considerouse necesario que a política do desenvolvemento sostible debería especialmente ter en conta na súa axenda ao proceso de urbanización. Así a urxencia de adoptar políticas de desenvolvemento urbano sostible impúxose no marco dunha tendencia dunha forte urbanización rexistrada en case todos os países, sobre todo naqueles países subdesenrolados.

O que pretendemos facer aquí é dar sustento breve á nosa afirmación apriorística de por que non pode haber desenvolvemento sustentable nos actuais procesos de urbanización.

A maioría das cidades ou das rexións metropolitanas no mundo carecen das condicións fundamentais necesarias para xerar os seus propios procesos de sustentabilidade (2). Toda cidade depende de relacións esóxenas coma son os suministros dos recursos enerxéticos (electricidade, combustibles, etcétera), hídricos e alimentarios. Factores externos que se determinan polo grao de preservación da natureza en tanto recursos renovables ou non renovables. É dicir, unha primeira condición da sustentabilidade urbana é de carácter esóxeno sometida ás relacións contraditorias entre o campo e a cidade. Non existe ningunha cidade ou metrópole autárquica, pois unha primeira relación dependente do urbano é co campo que a aprovisiona de alimentos e, como é sabido, a economía agrícola-gandeira é unha produción que garda estreita relación coas condicións ecosistémicas rexionais, nacionais e mundiais. De aí que a política do chamado desenvolvemento urbano sustentable non pode establecerse sen considerar un conxunto de factores externos á cidade mesma.

O subministro do auga potable para as cidades, por poñer un exemplo de natureza vital para a sustentabilidade humana, non depende tanto das propias condicións internas urbanas senón dunha política de desenvolvemento de carácter rexional, nacional e ata mundial. Iso explica que dito subministro sexa actualmente unha cuestión de primeiro orde na estabilidade política como parte da chamada seguridade nacional precisamente porque converteuse nun gravísimo problema social e político. Sen dúbida, esta cuestión pasa a formar parte do que algúns analistas denominan a "sociedade de risco" toda vez que a carencia deste líquido pode derivar en verdadeiros conflitos locais, rexionais, nacionais e mundiais. Hoxe, a maioría das cidades no mundo teñen problemas co subministro do chamado ouro azul (3). No caso das cidades mexicanas moitas delas sofren un déficit de auga potable moi severo.

Nas políticas do desenvolvemento urbano sustentable, que na súa maioría son cartas de boas intencións gubernamentais, están ausentes a consideración de dous aspectos fundamentais que se constitúen coma grandes obstáculos aos seus propósitos principais:

1) as políticas (re)privatizadoras de todo tipo de recursos naturais, da infraestrutura e dos servizos públicos e
2) a ausencia de planificación estatal urbana-metropolitana-rexional -coas súas accións prácticas concretas dentro da chamada planificación estratéxica-, derivadas ambas dun proceso de política económica gubernamental de natureza neoliberal, a cal fai absolutamente imposible establecer as condicións dun proceso xeral de sustentabilidade (4).

Non se pode planificar nada cando non existen a política, os instrumentos técnicos nin os axentes necesarios e capaces de realizar as tarefas elementais para tal propósito. Existe unha contradición evidente entre a necesidade apremiante da planificación para este desenvolvemento sustentable e a ausencia real do intervencionismo estatal na materia. O que denominamos capitalismo salvaxe é, precisamente, a ausencia do intervencionismo estatal regulatorio do mercado; é este último o que determina en realidade o proceso de desenvolvemento urbano a través dunha mercado inmobiliario suxeito ás súas propias leis de reprodución e valorización de capitais que impiden, entre outras cousas, unha planeación territorial dos usos do suelo urbano no marco dunha sustentabilidade urbana-metropolitana da propia natureza (áreas verdes, bosques, recursos hídricos, etc), do manexo dos restos líquidos, gaseosos e materiais, e da vixilancia e control dos recursos enerxéticos. O verdadeiro suxeito social da planificación urbana é o propio capital e non o Estado nin a sociedade: o capital en xeral -e as súas diversas formas autónomas (industrial, comercial, bancario-financeiro, inmobiliario, etc)- deseña e configura os espazos urbano-metropolitanos e o seu entorno rexional.

Nunha sociedade na que no desenvolvemento impera o caos, a anarquía, o desorde e a irracionalidade é imposible que se dean as condicións esenciais para un proceso de sustentabilidade para unha a relación harmónica entre a sociedade e a natureza e na sociedade consigo mesma. É unha sociedade extremada e visiblemente contraditoria en todos os ordes da vida social. Ao tempo da existencia da irracionalidade e o caos, impera o orde e a racionalidade da lóxica do capital no seu conxunto. É unha dialéctica social contraditoria inmersa no proceso de desenvolvemento do capital a escala planetaria, determinada polo desenvolvemento do mercado mundial actual.

O proceso de urbanización atópase sometido a esta lóxica de desenvolvemento económico (o do capital) sexa directa ou indirectamente; por iso debemos considerar o feito de que cando se definiu e estableceu oficialmente o desenvolvemento sostible en 1987, aprobado polas Nacións Unidas, pasando pola Conferencia sobre o Medio Ambiente e o Desenvolvemento en Río de Janeiro en 1992, ata o Cumio Mundial do Desenvolvemento sostible en Johannesburgo en setembro de 2002, constatouse o fracaso da lista de principios que os gobernos debían poñer en marcha coa adopción da Axenda 21. (5).

O fracaso de Johannesburgo pódese explicar por moitas razóns, pero sen dúbida existe unha poderosa causa fundamental que non se di ou non se quere recoñecer abertamente nos círculos político-gubernamentais, científico-académicos e nos medios de comunicación e informativos, etc, e é a primacía dos beneficios empresariais, especialmente os das grandes corporacións monopólicas transnacionais, que están por riba das necesidades sociais da poboación mundial presente e futura. O capital é un verdadeiro depredador da natureza e do home mesmo. A divisa suprema do capital é a necesidade da obtención da ganancia máxima en todo momento e en todo lugar, non importa o custo social e ambiental presente e futuro: "Despois de min o diluvio", tal e como se xactaba a monarquía francesa... antes da Revolución.

O fracaso político do cumio de Johannesburgo é certo que tamén pode atribuírse á falta de consenso dos principais gobernos representativos das potencias mundiais, pero non debemos esquecer que ditos estados son representativos políticos dos intereses das grandes corporacións multinacionais. Iso explica porqué o goberno de George W. Bush, ata o momento, non queira asinar o Tratado de Kyoto que contribúe a protexer a capa de ozono tratando de frear as emisións contaminantes. Haberá que ver que acontece con este asunto despois da catástrofe de Nova Orleáns, porque empeza a haber unha presión social forte dalgúns sectores estadounidenses para que non haxa ningunha demora de Washington ao respecto.

Vexamos algúns parágrafos de dous excelentes análises, dende o noso punto de vista, que cuestionan criticamente -entre outros textos- o concepto de desenvolvemento sostible, aclarándonos máis o problema; no primeiro, Rod Burgess di:

"A visión neoliberal olla con gran escepticismo as argumentacións que xuntan a sostibilidade coa redución dos desequilibrios sociais, xa que ven nelas un freo ao crecemento económico e, como resultado, unha posterior degradación das condicións ambientais a consecuencia da pobreza. Na mesma óptica está a escasa disposición a aceptar formas de regulación do mercado, unha hostilidade a todo tipo de planificación, en particular se é integrada, e a dificultade de considerar o acceso aos bens e servizos de base como un 'dereito'. "

O pensamento de esquerda radical -di Burguess- afirma que o obxectivo da sostibilidade choca, por definición, cos modelos de produción do capitalismo, de modo particular coa liberalización do mercado, a constante búsqueda de ganancias, a competencia extrema, a mercantilización dos factores da produción, un consumismo cada vez máis alentado e difundido, en fin, co feito de que a economía capitalista non pode senón xerar sempre novos desequilibrios sociais e espaciais, a todas as escalas. Segundo esta interpretación, co rápido aumento demográfico e en particular da urbanización, xunto coa globalización dos modelos de produción e un consumo cunha elevada explotación das fontes enerxéticas non renovables e dos recursos naturais en xeral, o modelo de desenvolvemento neoliberal non poderá nunca lograr o obxectivo da sostenibilidade: máis aínda, comportará unha degradación ambiental cada vez maior, ata o colapso do ecosistema mundial."

A privatización dos recursos naturais proposta polo modelo liberal debilita, en vez de reforzar, a posibilidade do uso dos recursos no interese xeral (…) O pensamento da esquerda ecoloxista sostén que calquera política, estea ela orientada ao crecemento económico ou a un crecemento cero, non poderá xamais ser sostible nin, á longa, practicable, se non se introducen sistemas de redistribución dos recursos. " (6).

No segundo, coincidindo esencialmente co anterior James Ou'Connor afirma, que:

"Hai poucas expresións tan ambiguas coma 'capitalismo sustentable' e outras afíns coma 'agricultura sustentable', 'uso sustentable de enerxía e recursos' e 'desenvolvemento sustentable'. Esta ambigüidade percorre na actualidade os discursos mais importantes sobre economía e ambiente (…) pódese utilizar o termo para que signifique case o que un queira, e esa é parte do seu atractivo".

"'Capitalismo sustentable' ten, ao mesmo tempo, unha resonancia práctica e moral ¿Que persoa en cabal podería opoñerse á 'sustentabilidade'? O significado máis antigo de 'sustentar' é 'soster', 'manter o curso' ou 'conservar no estado do ser' ¿Que director dunha corporación, ministro de finanzas ou funcionario público internacional responsable de preservar o capital e expandir a acumulación do mesmo non adoptaría como propio este significado? Outro sentido é 'proporcionar alimentos e bebida ou o necesario para a vida' (…) Hai unha loita mundial por determinar como se definirá e usará, no discurso sobre a riqueza das nacións, 'desenvolvemento sustentable' ou 'capitalismo sustentable'. Isto significa que, para empezar, a 'sustentabilidade' é unha cuestión ideolóxica e política, non ecolóxica e económica. "

"(…) Unha vez definido 'sustentar', a resposta breve á pregunta: '¿É posible o capitalismo sustentable?' é 'Non', e unha resposta máis longa sería 'Probablemente non'. O capitalismo tende a autodestruirse; a economía mundial deixa máis xente famenta, pobre, infeliz; non é posible agardar que as masas de campesiños e obreiros soporten indefinidamente a crise, e a natureza, como queira que se defina 'sustentabilidade', está sendo atacada por doquier. "

"Unha resposta sistemática á pregunta -faise O`Connor, páxinas máis adiante-: '¿É posible un capitalismo ecolóxico sustentable' é: 'Non, a menos que o capital cambie de rostro de tal forma que se volvería irrecoñecible para os banqueiros, os administradores financeiros, os capitalistas especuladores e os directores das empresas que se observasen hoxe ao espello. " (7).

En efecto, considerar sequera a posibilidade da existencia dun capitalismo de rostro humano sería tanto como considerar a existencia dunha sociedade dividida en clases sociais na que non houbese ricos nin pobres. Soamente na ideoloxía metafísica posmoderna podería concibirse tal aberración. É un contrasentido total. Tan absurdo como pensar en que a Terra é plana e é o centro do universo e cousas por estilo. O capital percibe unicamente o mundo en termos de mercado e ganancias; todo o demais é prescindible. Cando un empresario madereiro ve un bosque non olla árbores senón tablóns de madeira. A lóxica económica do capital é implacable como máquina trituradora na súa devastación social.

Algúns analistas críticos caracterizan á sociedade actual como unha barbarie civilizada (8). Así, dende esta perspectiva, a "barbarie ecolóxica" sería unha expresión da barbarie social resultado dunha sociedade envolvida nunha profunda contradición consigo mesma, nunha violencia ilimitada en conflitos sociais e nunha destrución sistemática da natureza. A crise ambiental é parte da profunda crise da humanidade. Unha crise que afecta de maneira desigual ao conxunto da poboación mundial de máis de seis mil millóns de habitantes; a maioría vivindo na pobreza e na miseria social. Pero esta crise da humanidade ten unha causa fundamental e é o modo de produción capitalista cuio obxectivo esencial é a acumulación de capital. Ernest Mandel -nunha entrevista vixente en torno ao debate do libro Os límites do crecemento, realizada alá nos primeiros anos dos setenta- dicía que: "o crecemento (económico) anárquico, sen planear, inconsciente e incontrolado ameaza non só os cimentos da riqueza material, senón as condicións físicas para a supervivencia da civilización humana. E ameaza non só as condicións para a perduración da civilización humana, senón aínda as condicións físicas para a supervivencia da raza humana. Marx comprendeu isto dende o comezo da súa análise teórica. Na súa mocidade xa escribira que o capitalismo ameazaba con transformar as forzas de produción en forzas de destrución. Nun dos máis notables pasaxes do primeiro volume do Capital, o seu máis importante obra, di que o desenvolvemento do capitalismo socava constantemente e ameaza destruír os dous resortes da riqueza: o traballo e a natureza (…) ¿Cal é a razón fundamental deste potencial destrutivo do crecimiento capitalista? É a contradición entre a racionalidade económica parcial e a irracionalidade socioeconómica global incrustada na economía de mercado, que é a base do sistema capitalista" (9).

En México temos centos de exemplos de toda esta lóxica da irracionalidade socioeconómica, nas áreas urbanas e no campo, con gravísimos problemas "ambientais" e unha absoluta incapacidade gubernamental para frealos e contribuír a resolvelos. A "barbarie urbana-metropolitana", por exemplo a de Guadalajara, ten decenas de exemplos da degradación social: penuria habitacional, asentamentos humanos en risco, alto déficit de infraestrutura e de servizos públicos urbanos, contaminación ambiental, violencia, delincuencia e inseguridade social, pobreza social, desemprego masivo, corrupción social e política gubernamental, caos vehicular, carencia de espazos verdes e de equipamentos colectivos médico-asistenciales, deportiva, educativa, cultural, recreativa, etc. Estes graves problemas non poden ser resoltos por ningunha política de desenvolvemento sustentable, tal e como están concibidas tecnoburocráticamente.

A degradación social en todas as ordes da vida é sintomática desta barbarie civilizada, da cal a cidade, as rexións urbanas metropolitanas non escapan a ela. A necesidade inmediata dun desenvolvemento urbano sustentable é unha cuestión imperativa, vital para o sociedade enteira, pero estamos moi lonxe de logralo no marco da sociedade actual. A necesidade dun proceso de humanización das cidades que podería alcanzarse coa sustentabilidade é imposible senón transfórmase fondamente a natureza da organización social, económica, política e cultural contemporánea.

Guadalajara, Jalisco, 13 de Setembro de 2005 / Especial para Correspondencia de Prensa

* Profesor, militante da Liga de Unidade Socialista.

Notas

1) Nova Orleáns é un exemplo clarísimo da falta de previsión política-gubernamental ante a eventualidade dos riscos provocados polos furacáns. Esta cidade non é calquera cidade. Ten unha importancia histórica-cultural e económica fundamental nos Estados Unidos de Norteamérica. O seu pasado cultural é esencial para a historia musical dese país e do mundo enteiro. Foi a berce do jazz. A súa área metropolitana tiña cerca de millón e medio de habitantes e o impacto económico do furacán deixará fonda pegada. Estímase que un millón de traballadores foron desprazados polas inundaciones. O porto de Nova Orleáns é o máis importante de Estados Unidos e o quinto en tamaño do mundo, superado só por Rotterdam, Shanghai, Hong Kong e Singapur. Todas as exportacións a granel provenientes da xigantesca conca do Missouri e o Mississippi pasan por Nova Orleáns, porto que agora está gravemente perturbado e a súa forza de traballo desparramada, sen fogar e sen transporte. As reparacións tardarán tres meses, tempo suficiente para que os efectos negativos esténdanse por todo o mundo. Estímase en 10 ou 15 mil as perdidas humanas. Os riscos potenciais dun gran cataclismo xa se advertiran tres ou catro anos antes, pois un grupo de enxeñeiros solicitara destinar recursos financeiros para reforzar un dos grandes diques que protexían á cidade. Non obstante, George W. Bush destino unha gran parte do presuposto á prevención de desastres civís cara o mantemento das tropas militares en Irak. Se o imperialismo practica un terrorismo de estado en Irak, no caso de Nova Orleáns constatamos unha neglixencia burocrática criminal. Un experto militar afirmou que a primeira vista o desastre asemellaba ser causado por unha bomba atómica. Non houbo diñeiro para arranxar os diques, pero tampouco houbo a capacidade sequera de evacuar á poboación
Como ben sinala Alejandro Nadal "a catástrofe de Nova Orleáns é un desastre fabricado pola ambición e a incompetencia. Tamén destapou a pobreza e a corrupción, a incompetencia e a perversidade non só de Bush e o seu xente, senón de todo un sistema económico depredador baseado na desigualdade e a indiferencia" (O espectro de Katrina. La Jornada, 7 de setembro do 2005).

Estamos ante unha das peores catástrofes na historia dese país e para moitos analistas críticos esta situación tamén é provocada por un capitalismo salvaxe dun imperialismo militarista fundamentalista alentando a "man invisible" do mercado na globalización -díxose de como o "libre mercado" matou a Nova Orleáns-, cuios grandes monopolios foron indiferentes á traxedia social pero que sairán beneficiadas con grandes contratos na reconstrución coma a empresa Halliburton, que tamén opera en Irak. A corporación Halliburton -dirixida ata fai catro anos polo actual vicepresidente estadounidense, Dick Cheney- comezou a ser sinalada na Bolsa de Valores de Nova York como a máis factible beneficiaria dos principais contratos de reconstrución de Nova Orleáns, cuio custo oscilará entre os 100 mil e 200 mil millóns de dólares, segundo cálculos de aseguradoras e analistas. As accións desta compañía, con sé en Houston, aumentaron o seu prezo en máis de 10 por cento na última semana ata chegar a 65 dólares por título. O incremento na súa cotización impulsou ó alza o índice Dow Jones da bolsa de New York. Un analista da consultora AG Edwards, Poe Fratt, estima que as compañías petroleiras gastarán arredor de mil millóns de dólares na reparación da infraestrutura danada en Louisiana.

Non é a primeira vez que un cataclismo acontece en Nova Orleáns. En 1927 un desastre similar en 1927 cobrou centos de vidas e desprazou a centos de miles e cambiou o rumbo político de EU; agora podería repetirse. En outubro de 1992, o estado de Louisiana sufriu as consecuencias do paso devastador do furacán Andrés. Xa dende entón, moitos científicos meteorólogos e climatólogos consideraran que a forza deste furacán, ó igual que outros fenómenos meteorológicos, é resultado do efecto invernadero que mundialmente se esta producindo, cando menos dende fai tres décadas. O efecto invernadero é unha especie de bomba de tempo biolóxica segundo científicos europeos como Simonis e Von Welzsacker. Véxase: "Global Enviroment Problems". Economics. Volume 42. Institute for Scientific Cooperation, Tubingen, 1990.

2) O concepto de desenvolvemento sustentable defínese frecuentemente coma "o desenvolvemento que satisfai a necesidades do presente sen comprometer a capacidade das xeracións futuras para satisfacer as súas propias necesidades. O desenvolvemento actual debe ter en conta aos futuros cidadáns da Terra. É aquí onde se enmarca o respecto polo medio ambiente. Se esgotamos ou degradamos os nosos recursos actuais, diminuímos as oportunidades das nosas futuras xeracións." Véxase: A economía mundial e o desenvolvemento. Xoán Claudio Rodríguez-Ferrera. Acento editorial. Madrid 1997, páxina 17.

3) "Auga e Seguridade Nacional". Gian Carlo Delgado Ramos. Memoria 194, marzo do 2005. "A furia do ouro azul. O desafío ante a privatización dos sistemas de auga en Latinoamérica", en: Tony Clarke e Maude Barlow, autores de Ouro azul: as multinacionais e o roubo organizado de auga no mundo.

4) Robert Kurz. A privatización do mundo. "Esta privatización total do mundo mostra definitivamente o absurdo da modernidade; a sociedade capitalista convértese en autocanibalística. A base natural da sociedade é destruída a velocidade crecente; a política de diminución de costos e a tercerización a todo prezo arruínan a base material das infraestrutura , o conxunto organizador e, con elo, o valor de uso necesario. É coñecido dende fai tempo o caso desastroso do ferrocarril e, de modo xeral, o dos medios de transporte, noutro tempo públicos: canto máis privados, tanto máis deteriorados e máis perigosos para a comunidade (…) En Alemaña, os baños das estacións de tren pasaron a ser recentemente controlados por unha empresa transnacional chamada "McClean", que cobra pola utilización dun servizo o mesmo que costa unha hora de aparcamento no centro da cidade. Polo tanto, agora xa se di: ¡porque es pobre, tes que mearte nos calzóns ou aliviarte de forma ilegal!

"A privatización do subministro de auga na cidade boliviana de Cochabamba, que, por decisión do Banco Mundial, foi vendido a unha 'empresa de auga' norteamericana, mostra o que nos agarda aínda. Nunhas poucas semanas, os prezos subiron a tal punto que moitas familias tiveron que pagar ata un terzo dos seus ingresos polo auga diaria. Xuntar auga de choiva para beber foi declarado ilegal, e ás protestas respondeuse co envío de tropas. Logo tampouco o sol brillará gratis. ¿E cando chegará a privatización do aire que respiramos? O resultado é previsible: xa nada funcionará, e ninguén poderá pagar. Nese caso, o capitalismo terá que pechar tanto a natureza como a sociedade humana por "falta de rendibilidade" e abrir outra".
www.krisis.org

5) A Axenda 21 establece: "Os seres humanos constitúen o núcleo central das preocupacións relativas ó desenvolvemento sostible. Teñen dereito a unha vida sana e produtiva en harmonía coa natureza". O desenvolvemento armonioso e equilibrado no conxunto do planeta definíuse da forma seguinte: "O dereito ó desenvolvemento debe levarse a cabo de forma que satisfaga equitativamente as necesidades relativas ó desenvolvemento e ó medio ambiente das xeracións presentes e futuras". O artigo 5 é máis preciso respecto á axuda mutua a escala internacional:" Todos os estados e todos os pobos deben cooperar na tarefa esencial da erradicación da pobreza, que constitúe unha condición indispensable do desenvolvemento sostible, co fin de reducir as diferenzas no nivel de vida e proporcionar unha mellor resposta ás necesidades da maioría dos pobos do mundo". En setembro do 2002 en Johannesburgo a conclusión foi a constatación do fracaso político desta axenda. Entre outras cousas, a diferenza entre ricos e pobres non diminuíra; polo contrario, aumentara. A destrución do medio natural habíase agravado e os estados non poñían en marcha ningún programa preciso para alcanzar os obxectivos fixados pola Axenda 21. Véxase: Riscos ecolóxicos ¿Unha ameaza evitable?, doïc Chauveau. Colección Larousse. O mundo contemporáneo. México 2004. Páxina 118.

6) Rod Burgess. "Cidade e sostenibilidad. Desenvolvemento urbano sostible", en: A cidade inclusiva. Compiladores. Marcello Balbo, Ricardo Jordán e Daniela Simioni. Nacións Unidas. Comisión Económica para América Latina e o Caribe. CEPAL. Cooperacións Italiana. Cadernos da CEPAL 88. Santiago de Chile, 2003. Páxina 206.

7) James Ou'Connor. Causas Naturais. Ensaios de marxismo ecológico. Editorial Século XXI, México, 2001, Páxina 276.

8) Michael Lowy. Barbarie e modernidad no século XX. Revista Memoria, 161. México, xullo do 2002. Vexamos algunhas ideas de Löwy ó respecto: "No Capital, Karl Marx era un dos críticos máis feroces deses tipos de prácticas maléficas e destrutoras da modernidade, que para el están asociadas ás necesidades de acumulación capitalista. Especialmente no capítulo sobre a acumulación primitiva, se atopa unha crítica radical dos horrores da expansión colonial: a escravitude ou o exterminio dos indíxenas, as guerras de conquista ou o tráfico de negros. Esas 'barbaries e atrocidades execrables" -que, segundo Marx, citado de modo favorable por M. W. Howitt, non teñen paralelo en calquera outra era da historia universal, en ningunha raza por máis salvaxe, groseira, impiadosa e sen pudor que ela sexa'- non foron simplemente interpretadas como ganancias e perdas do progreso histórico, senón debidamente denunciadas como unha 'infamia'. Considerando algunhas das manifestacións máis sinistras do capitalismo, como as leis dos pobres ou os worehouses -esas 'fortalezas de obreiros'-, Marx escribe en 1847 este pasaxe sorprendente e profético, que asemella anunciar á Escola de Frankfurt: 'A barbarie reaparece, pero esta vez ela é enxendrada no propio seno da civilización e é parte integrante dela. É unha barbarie leprosa, a barbarie como a lepra da civilización'".

Román Munguía Huato

¿Es posible el desarrollo urbano sustentable? Una crítica a la ideología del desarrollo sostenible

Fuente: COORESPONDENCIA DE PRENSA
Año II - Nº 7024 - Setiembre 15 - 2005
Boletín informativo - Red solidaria de la izquierda radical
Edición y suscripciones, Ernesto Herrera: germain@chasque.net Año II - Nº 7024 - Setiembre 15 – 2005