Entrevista con José Luis Sampedro: O importante é vivir
Archivado en Entrevistas • Fecha: 16-09-2005 10:46
(María Mederos)
Escritor, economista, profesor, ... un ser humano excepcional. É desas persoas cunha sensibilidade pouco común. A velocidade do seu pensamento, ós seus anos orgullosamente vividos, apenas permíteme rematar a formulación das preguntas. Dende a simple introducción xa adiviña a intención do que quero saber.
Dende fai anos son coñecidos seus textos económicos, nos que expón sólidos criterios sobor das relacións entre Economía, Cultura e Desenvolvemento. ¿Dende a súa postura humanista como economista engadiu novos elementos a ese análise?
A esencia da cuestión é a seguinte: no mundo social o que importa son sobre todo as crenzas, o que a xente cre, porque as crenzas determinan a conduta, se vostede cre que erguerse cedo é bo, erguerase cedo, sexa verdade ou non sexa verdade. É dicir, nas ciencias naturais opérase con ideas, con razóns, coa verdade obxectiva, pero nas ciencias sociais o máis importante son as crenzas. Entón esa crenza neoliberal, ese fundamentalismo dos neoliberales é un fanatismo porque cren que o mercado é a liberdade e non é verdade, o mercado o dominan os máis fortes, e os máis febles entón non teñen liberdade ningunha.
¿Pero que pasa? O liberalismo naceu sobre todo a partir da idade moderna e acuñouse a idea no século XVIII. ¿Por qué? Porque nese momento estábase realizando unha transferencia de poder. Os grupos posuidores da terra, o feudalismo que era a nobreza e o clero, estaban transferíndolles o poder aos burgueses, é dicir, aos comerciantes e aos capitalistas e iso precisaba unha ideoloxía que lexitimase, que xustificase esa transferencia de poder e esa ideoloxía resultou ser o liberalismo.
O liberalismo apoiou o mercado e a suposta liberdade, ao apoialos facilitou poñer en xogo unha serie de recursos produtivos que no sistema anterior estaban petrificados: as terras non se podían vender, os cartos non se podía prestar na Idade Media porque era pecado, por iso o liberalismo foi útil, importante e eficaz nos seus primeiros tempos.
Facilitou movementos económicos, descubrimentos científicos e xeográficos, progresos e foi positivo para a humanidade; pero ao longo dese tempo a sociedade cambiou moitísimo, hoxe non é a de entón, é unha globalización mundial, a tecnoloxía é moi diferente. Hoxe o liberalismo é anacrónico, é un sistema que xa non corresponde coa sociedade. Dicir que o mercado é a liberdade e que cada calquera pode ir ao mercado a elixir é un erro porque se non ten cartos non elixe, de modo que non ten sentido. Coma é unha situación aínda permanente, non lle engadín nada novo á idea.
O termo liberalismo, suxire liberdade, sen embargo, na práctica aparece como o seu antítesis...
O mercado local domínano os máis fortes, os que teñen cartos. Os capitalistas, por exemplo, por medio da publicidade e dos medios de comunicación conseguen dominar a situación.
Os consumidores cremos que imos comprar o que precisamos , pero as necesidades créanolas a publicidade dicindo Vd. precisa tal cousa, Vd. non poderá vivir sen tal reloxo, etc. E crean a necesidade, de modo que nos dominan e manexan. Crean as condicións de compra e de venda, dominan os prezos, dominan todo.
No mercado mundial , os países máis ricos dominan as comunicacións, son os donos dos medios de transporte, da publicidade mundial, dominan as finanzas, son os que controlan o crédito, a banca, e nesas condicións todos os demais teñen que someterse ao que queiran os máis fortes. De maneira que falar de liberdade é sinxelamente tapar os ollos cunha venda para que nos creamos que somos libres. Non o somos, estamos controlados por esas forzas, de modo que é mentira, pero, ¿por que se sostén o que sexa mentira? Sostense porque está apoiando os intereses máis fortes, sinxelamente.
Agora ben, na evolución da historia as estruturas chegan a tropezar cos seus límites. Hoxe o sistema capitalista, por exemplo, non pode resolver o problema do medio ambiente. Non o pode resolver porque a súa única guía é o beneficio. Se destruír un bosque da beneficio privado, pois o bosque será destruído. Tampouco pode resolver o subdesenvolvemento dos países porque o teñen mellor dominando eses países. Entón, créanse unhas novas resistencias crecentes, aparecen outras posibilidades e as mesmas técnicas de comunicación que lles permiten dominar, permiten tamén aos febles comprender mellor, descubrir a situación, comunicarse uns con outros e, por exemplo, hoxe están en primeira plana dos periódicos zonas do Terceiro Mundo que fai 50 anos non existían para a prensa coma Chiapas, Somalia, Afganistán, etc. Iso é o que está creando transformacións sucesivas.
Existen símbolos culturais da globalización neoliberal como Coca Cola e Mc Donald, que chegan hoxe ata espazos culturais nunca imaxinados...
A niveis culturais, eses medios técnicos están homoxeneizando as costumes de todo o mundo, é dicir, a Coca Cola e o seu anuncio está en todas partes. Na miña opinión iso non é bo porque está destruíndo estilos de vida que son formas diferentes de vivir, posibilidades distintas para vivir.
Vd. remátame de dicir que vén a Madrid e atópase cunha cidade frenética onde o tempo conta moito, onde a xente vai máis de présa, pois é triste que se trate de implantar o mesmo no seu propio país, agardemos que non sexa fácil, eu o agardo. Así e todo vou logo a Londres ou a Nova York e atópome cunha cidade frenética, moito máis que a miña e moito peor. Agardo que a cultura que nós chamamos mediterránea se sostéñase máis tempo.
Claro, o peso cultural é terrible, pero o máis grave de todo é que ese dominio cultural crea as crenzas, máis que os costumes, a Coca Cola e o McDonald’s mete na cabeza das xentes as crenzas e nese sentido, coma están aliadas tamén coas igrexas, éstas contribúen a facer crer que esta vida non ten importancia e que hai que fastidiarse con vistas á seguinte , e todo iso contribúe á dominación da xente.
Para min hai dous lastres tremendos para o progreso ― falo dos nosos países ― que é a influencia que teñen as crenzas, o Vaticano e as igrexas, non só a igrexa católica, senón as protestantes e demais por unha parte, e o fundamentalismo liberal por outra.
As dúas son anacrónicas, as dúas son anticuadas e as dúas van en contra.
Existen outras culturas en que se sofre coma o islamismo. O islamismo supón que nunha gran parte do mundo a capacidade produtiva das mulleres está esmagada, é dicir, media humanidade non pode contribuír a producir, porque para empezar non se lles permite case nin aprender a ler. É tremendo e nesas condicións fomentar o desenvolvemento, a produción e o progreso é inútil. Pero como dominan os medios, a televisión e a prensa conseguen manter as súas crenzas e chegamos á aberración de que as propias prexudicadas por esas ideas mantéñenas e non queren que cambien.
Vostede falábame das relixións fai un momento...
As relixións non, as igrexas. Porque que haxa persoas relixiosas aseméllame ben, é unha maneira de vivir e unha maneira moi alta e moi nobre de vivir. Pero logo veñen as igrexas administrando a relixión e ao administralas fanse dogmáticos, contrarios á vida, rigorosos, fundamentalistas e non admiten razoamento ningún. Son o contrario da vida e da razón.
E do liberalismo como outro freo para o progreso...
Olle Vd. polo camiño de non controlar o mercado estase chegando a que hoxe o control político dos cidadáns, que é a esencia da democracia, pérdese porque como fanse moitas menos leis económicas ― o que se chama desregulación ― o poder pasa dos centros políticos aos centros económicos. Hoxe mandan máis os grandes especuladores, os grandes financeiros, os directores dos fondos de pensións en América, en EE.UU. e demais. O Banco Central Europeo, que non está controlado politicamente, hoxe manda moito máis que os propios gobernos. De modo que estamos en mans dos poderes económicos.
¿Que seguirá? ¿Qué pode facer a humanidade fronte a esta situación?
Eu non teño na man a bóla de cristal, pero o que si lle digo é que se algo ensina a historia é que as cousas cambian, isto non é permanente, non pode ser permanente, o liberalismo de hoxe xa non é o de fai 100 anos. Os países que hoxe son importantes, non o eran fai 100 anos. Eses cambios na súa gran maioría, non decidían nada, agora son algo máis. Agora hai que preocuparse do que pasa en África, do que pasa en América Latina e antes non tanto, de modo que as cousas van cambiando.
A situación da muller, por exemplo, nos nosos propios países cambiou moitísimo. A muller actual en España é moi diferente a como era fai 50 anos. Agora é ben seguro que esta situación do mundo ten que cambiar.
¿Esta situación tan convulsa é reto ou realidade para a literatura?
A literatura forzosamente reflexa sempre a realidade, aínda cando non se queira reflectir. Incluso na chamada literatura de evasión. Por exemplo, novelas policíacas de hoxe non son o de antes. As películas de hoxe non son o de antes. Hoxe ve Vd. cine dos EE.UU. e sempre hai un negro bo na película. Antes non o había. O único negro que saía era o do coche-cama que poñía a escaleriña para que subisen os outros e agora case sempre hai un policía negro que é o bo. Esas son probas tremendas de cambio.
De modo que a literatura, queirase ou non, reflexa o que pasa, porque do contrario non sería aceptada. Son cousas pequenas, pero é que as cousas pequenas son as vías, as canles polas cales os pequenos conseguimos que as cousas cambien. A sociedade non cambia nunca porque queiran os de arriba, porque eles non queren cambiar, están moi ben como están. As sociedades cambian pola presión dos de abaixo e signos como estes demostran que as cousas cambian e reflíctense na literatura, por suposto.
¿Leu literatura cubana nos últimos tempos?
Non moita, a verdade non estou ao día porque tampouco leo outra moita literatura. Agora publícase moitísimo, asómome a novelas e moitas cáenme das mans. Hai unha autora que gostei dela ultimamente que é Tony Morrison, de EE.UU. porque reflicte unha cousa moi auténtica e moi real. É a súa unha literatura que reflexa moi ben cambios, reflicte moi ben cousas que fai 20 anos non serían posibles. Realmente non estou moi ao día, teño moitos anos e gosto máis reler que ler.
¿De economía publicou algo nos últimos tempos?
Recentemente, non. Reeditouse un libro meu de fai 25 anos sobre o subdesenvolvemento, porque resulta que aínda que pasou este tempo aínda vale.
Sentir pracer en disímiles circunstancias e relacións, namorarse a calquera idade, a androginia e a reivindicación do desexo e o pracer sexual... son temas moi recorrentes na súa literatura...
Son temas bastante recorrentes porque a moral relixiosa é contra natura. ¿Que lle asemellaría a vostede un país onde houbese unha lei que prohibise comer nada aos nenos ata que cheguen ós 20 anos?
Os nenos en canto teñen a dentadura completa dáselles de comer de todo. Entón resulta que aos rapaces e as rapazas que aos 11, 12 ou 13 anos teñen xa unha capacidade sexual completa díselles que non, que se teñen que aguantar ata que se casen e como por razóns sociais, económicas, non poden manter unha familia, etc. teñen que estar ata os vinte ou vintetantos anos en estado de represión. ¿Vostede cre que iso é natural? ¿Vostede cre que iso é humano? Iso conduce a unha cantidade de frustracións brutais, a unha cantidade de desbaraxustes tremendos, a crear unha culpabilidade porque a igrexa di que iso é culpable...
De modo que eles, (segundo eles) poñen sexo na xente e entón chegan eles e prohiben que se use, nada máis o permiten cando están eles diante ou está o cura, ou o xuíz ou o notario. Por favor é que é monstruoso.
É moi hipócrita...
Afortunadamente é que iso non se cumpre. Hoxe hai xente que se estraña de que na Idade Media, por exemplo, as vodas dos reis celebrábanse aos 13 e 14 anos, por exemplo, Xulieta tiña 12 ou 13 anos cando se fixo amante de Romeo, iso é o natural.
¿Vd. cre que nos tempos do SIDA estea aínda a igrexa católica dicindo non ó uso do preservativo? Iso acéptase porque de neno, de pequeno puxeron as crenzas de que a igrexa ten a verdade, a verdade revelada e que os libros escribiunos Deus e os seus profetas... Lin en periódicos de España algunhas noticias sorprendentes nas que a sexualidade é vivida tan negativamente...
Así é, eu tamén as lin. En EE . UU . unha muller de 25 anos levaba cinco en estado de coma e remataba de dar a luz porque estaba embarazada, pois fora violada por un enfermeiro. ¿Como pode un home facer nada cunha muller que está en coma? Fai falla ser monstro, pero estas son as consecuencias dunha sociedade envelenada nese aspecto, porque como non se poden facer as cousas naturalmente, se fan perversamente. É terrible.
O caso dunha mestra que se atopa en prisión porque se casou cun alumno e recentemente tiveron unha filla...
Ese caso da mestra e o rapaz a min indignoume. Porque ademais resulta que a esa muller que está na cárcere non lle deixan ter a súa filla. Se ela fose unha asasina si a deixarían tela, de modo, que se condena peor que a unha asasina. Silvio Rodríguez ten unha canción que di... o sexo é o xuíz universal do ser humano / e se es muller non pidas nin auga / se cambias de home por semana / o odio séguete inevitable cama a cama...
Aquí tamén Serrat sacou unha canción que se llama Os macarras da moral, en que critica esas posicións discriminatorias. Os cantantes teñen máis razón que os filósofos moitas veces e Vds. teñen un bo surtido, de cantantes e de filósofos.
A Saramago e a Vd. únelles unha gran amizade. ¿Como acolleu a noticia do Premio Nobel?
Saramago,... eu son bo amigo del. Coñezo á súa muller dende moitos anos atrás, dende que era periodista en Sevilla e é dos casos que nun contacto breve faise amizade.
Saramago , ademais de ser un escritor espléndido, é un home cunha integridade moral, cunha consecuencia de pensamento, cunha seguridade, cun desprezo por todas as cousas que estou criticando aquí, o mercado, os curas e todo o demais, que a min me emociona.
Saramago é un home asombroso. Alédome moito dos últimos Nobel, porque o de Darío Fo tamén foi extraordinario.
O de Vd. está por vir, pois a súa obra é tan universal como a deles...
Non , eu non. ¿Eu que vou ser Universal? Cólleme tarde. Pero non é iso, o importante é vivir, o demais se cae ben, se non tamén. O máis importante é vivir.
Lo importante es vivir (castellano)
Rebelion
José Luis Sampedro (Página Personal)
Referencias (URL para referencias)
Comentarios
-
Eu lin algo de Sampedro como "O sorriso etrusco" e gustoume de verdade. De economia non lin nada porque non me gusta.
Sampedro pareceume sempre un bo home e esta entrevista confirmao.
Pois nada, saudos e gracias pola ligazon para o meu blogo que non sei se sera merecida.acedre — 17-09-2005 16:38:44
-
Para aprender hai que coñecer, outros mundos, outras culturas, ... e os blogueiros galegos de fora permitides que teñamos unha fiestra a ese outro mundo co que vos convivides, graciñas
Birnarem — 19-09-2005 09:54:50
-
Convencechesme. Seguirei retrasmitindo ;-)
acedre — 20-09-2005 03:14:45
Comentar
Esta obra está baixo unha licencia de Creative Commons.